II.Lata dwudzieste zdominowały prądy filozoficzne:
a)behawioryzm – człowieka można poznać tylko na podstawie zachowania, natomiast nie sposób wniknąć do jego duszy, by zbadać motywy jego działań; twórca – John Watson
b)psychoanaliza (freudyzm) – prąd podkreślający wpływ podświadomości na zachowanie człowieka; twórca – Zygmunt Freud
c)egzystencjalizm – człowiek ma tylko świadomość swojego istnienia, ale nie wie, po co przyszedł na świat i kiedy skończy życie, stąd poczucie samotności i lęku; twórcy – Martin Heidegger, Karl Jaspers, Jean Paul Sartre
d)katastrofizm – przeczucie kresu cywilizacji europejskiej, wyczerpaniu ulegają jej możliwości rozwoju; przedstawiciele – Oswald Spengler, Florian Znaniecki (Upadek cywilizacji zachodniej)

III.Poza tym kształtuja się nowe kierunki poetyckie:
a)dadaizm – nazwa utworzona od dziecięcego gaworzenia (da-da); cechy: przypadkowe łączenie sylab i wyrazów, ironia, zamiłowanie do skandalu; twórcy – Tristan Tzara, Marcel Duchamp
b)futuryzm – bunt przeciw tradycji i kulturze (odrzucenie ortografii i interpunkcji); kult nowoczesności, ale również pochwała przemocy i wojny; prekursorzy – Filippo Thomas Marinetti (Włochy), Włodzimierz Majakowski (Rosja)
c)nadrealizm (surrealizm) – poszukiwanie w ludzkiej podświadomości, kult wyzwolonej wyobraźni, snu, halucynacji, swobodnych skojarzeń; poezja, malarstwo ma być zapisem snu, wizji; przedstawiciele – Paul Eluard, Louis Aragon, André Breton, Salvador Dali
d)awangarda francuska –nacisk na wyobraźnię, która ma wyrażać ducha epoki; próba odświeżenia poezji (łamanie rygorów składni, język poetyckich skrótów, swobodne obrazowanie); poeci nie tylko piszą, ale i rysują wiersze; twórca -Guillaume Apollinaire

IV.Polska lat dwudziestych – poezja
1.Twórcy starszego pokolenia:
-Leopold Staff – uznany autorytet, uważano go za mistrza i klasyka (na jego regularnych strofach wzorowali się skamandryci); w latach dwudziestych wydaje tomiki – Ścieżki polne i Ucho igielne.
-Bolesław Leśmian – objawia się w pełni właśnie w dwudziestoleciu (zbiory Łąka, Napój cienisty, i pośmiertna Dziejba leśna); pozostaje sam, niewiele go łączy z duchem epoki; tworzy własną rzeczywistość, jego utwory zaludnione są przez baśniowe postaci, wypełnione wybujałą przyrodą, tworzącą tło dla ludzkich uczuć (liryka miłosna – W malinowym chruśniaku); jego twórczość doceniono dopiero po latach.
2.Grupy poetyckie (lata dwudzieste to szalona moda na ugrupowania poetyckie):
-Skamandryci
a)nazwa pochodzi od mitologicznej rzeki Skamander, przywołanej przez Wyspiańskiego w Akropolis
b)skład – Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jan Lechoń, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński (skupieni przy piśmie „Skamander” i w kawiarni „Pod Pikadorem”)
c)program – postulat bezprogramowości, ideał młodości, siły twórczej i przyjaźni ma zastąpić manifesty programowe („Wierzymy głęboko w dzień dzisiejszy, którego dziećmi czujemy się wszyscy”); odrzucenie patosu i wielkich tematów narodowych, mitu twórcy – mesjasza i kultu talentu; postulat tematów czysto poetyckich – wiosna, miłość, radość życia
-Awangarda Krakowska
a)skład – Tadeusz Peiper, Julian Przyboś, Jalu Kurek, Jan Brzękowski
b)program – sztukę należy dostosować do cywilizacji, jej wiodącymi tematami powinny być „Miasto-Masa-Maszyna”; w kompozycji dążenie do maksymalnej skrótowości i skondensowania znaczeń, wystąpienia pod hasłem „najmniej słów” oraz metafora nadrzędnym chwytem poetyckim (wg Przybosia „wiersz ma się składać z samych puent”)

- Futuryści
a)dwa ośrodki: Warszawa (Anatol Stern, Aleksander Wat), Kraków (Klub Futurystów Katarynka – Tytus Czyżewski, Bruno Jasieński, Stanisław Młodożeniec)
b)program – eksperymenty formalne – równoległy zapis wersów, odrzucenie ortografii, hasło „słowa na wolności” (uwolnienie wiersza od reguł składni i logiki); wiara w przyszłość, zerwanie z tradycją i mitami narodowymi
-Druga awangarda (lubelska)
a)skład – Józef Czechowicz, Stanisław Piętak
b)program – od awangardy krakowskiej przejmuje poetykę skrótu i kondensacji znaczeń; uznaje tematy tradycyjne w poezji – piękno pejzażu, temat wiejski – ukazane na zasadzie marzeń sennych lub skojarzeń; krytyka modelu poetyckiego Skamandra
-Kwadryga
a)utworzona w Warszawie, wokół pisma o tym tytule 1927 – 1931
b)skład – Lucjan Szenwald, Konstanty Ildefons Gałczyński
c)program – wizja sztuki uspołecznionej, której głównym tematem jest krytyka rzeczywistości i niesprawiedliwości społecznej; prostota formalna w poezji
-Żagary
a)nazwa pochodzi od tytułu wileńskiego pisma, a właściwie od regionalnego chrustu na ognisko
b)skład – Czesław Miłosz, Teodor Bujnicki, Jerzy Putrament, Jerzy Zagórski
c)program – głoszą katastrofizm – przekonanie o końcu i kryzysie istniejącego świata oraz jego ideologii; symboliczno-wizyjne przedstawienie świata w poezji

V.Tendencje w literaturze dwudziestolecia międzywojennego:
1.1918-1932:
-dominacja liryki
•futuryści, formiści, poeci z kręgu „Pikadora”, „Zwrotnicy”, „Kwadrygi”
•najważniejsze powinności pisarza to: stosunek do własnej współczesności i troska o nowoczesny kształt wiersza
•poetyka: język codzienny, miejski, potoczny, niewolny od wulgaryzmów; eksperymenty formalne i tematyczne
-proza
•podejmowane problemy: rozliczenie z przeszłością, rewizja marzeń
•przeważa tematyka realistyczna
•dominuje proza polityczna – S. Żeromski, J. Kaden-Bandrowski (Generał Barcz – radość z odzyskanego śmietnika), Z. Nałkowska
2.1932-1939:
-dominacja prozy
•wielość odmian – autobiograficzna (Uniłowski, Wspólny pokój), psychologiczna (Z. Nałkowska, Granica. M. Kuncewiczowa, Cudzoziemka), „wielka epika” (M. Dąbrowska, Noce i dnie), utwory pogranicza (W. Gombrowicz, Pamiętnik z okresu dojrzewania)
•dominują dwie formy narracji: realistyczna (dokumentaryzm) i eksperymentalna (kreacjonizm)
-poezja
•tendencje katastroficzne,
•poezja codzienności, konkret polityczny
•poetyka: wiersz niesystemowy, poetyka mniej eksperymentalna w poszukiwaniach
VI.Porozmawiajmy o…
1.Jan Lechoń:
-tradycja: Staff, Tetmajer, Wyspiański, Kasprowicz, Słowacki
-spadkobierca romantyków (tajemniczość świata, struktura poezji)
-łączy w sobie tradycję i nowoczesność
-jego poezja jest wymierzona w mity narodowe – polemizuje z romantyzmem, ma świadomość, że romantyzm mocno zaszczepił się w umysłach, w świadomości Polaków, stąd sięga po słowa-symbole, metafory ważne wtedy, a dzisiaj niepotrzebne
-tomiki: Karmazynowy poemat – spiera się z romantyzmem,
Srebrne i czarne – tradycja klasyczna i problematyka egzystencjalna
-Herostrates – apel o wyzwolenie się spod fatalizmu dziejów

Czyli to będzie w Sofii, czy też w Waszyngtonie,
Od egipskich piramid do śniegów Tobolska
Na tysiączne się wiorsty rozsiadła nam Polska,
Papuga wszystkich ludów – w cierniowej koronie. Polska cierpiąca, Polska-Chrystus
[...]
Ja nie chcę nic innego, niech jeno mi płacze
Jesiennych wiatrów gędźba w półnagich badylach;
A latem niech się słońce przegląda w motylach,
A wiosną – niechaj wiosnę, nie Polskę zobaczę.

Bo w nocy spać nie mogę i we dnie się trudzę
Myślami, co mi w serce wzrastają zwątpieniem,
I chciałbym raz zobaczyć, gdy przeszłość wyżeniem,
Czy wszystko w pył rozkruszę, czy… Polskę obudzę.

2.Julian Tuwim:
-główne pióro Skamandra
-widoczna fascynacja Staffem, Leśmianem
-Do krytyków – przedmiotem ekscytacji podmiotu lirycznego, zwykłego młodego człowieka, jest jazda tramwajem, napawająca go entuzjazmem i radością życia; wiersz został zaadresowany przekornie do nobliwych krytyków, tradycjonalistów, których zapewne zbulwersował fakt, że motywem lirycznym jest coś tak niepoetycznego jak jazda tramwajem…podmiot liryczny nic się tym nie przejmuje, krzycząc: Miasto na wskroś mnie przeszywa! Jego podróż to witalny pęd, bo i majowa przyroda, budząca się gwałtownie do życia, uczestniczy w jego entuzjazmie; wiersz to w istocie hymn na cześć biologicznej natury człowieka: sam fakt życia jest wystarczającym powodem do radości. Aby być szczęśliwym wystarczy po prostu, że krew jest czerwona (Życie?).
-Mieszkańcy – fetowany wcześniej prostaczek staje się strasznym mieszczaninem, prymitywnym filistrem, bełkocącym bez ładu i składu, z głową wypchaną kulturą masową, zatopionym w szarej, zgrzebnej codzienności – jego życie to wieczna mordęga, nudny rytuał powtarzanych każdego dnia prozaicznych, odpychających czynności – poeta demaskuje pustkę, wręcz ohydę tego rodzaju mieszczańskiej egzystencji
-Bal w operze – poemat ukazujący blichtr i pompę elit politycznych lat trzydziestych, bezlitośnie kpiący za pomocą groteski z ideologicznego pustosłowia ówczesnej sanacyjnej władzy

3.Antoni Słonimski:
-Czarna wiosna – przywołanie wielu romantycznych wyobrażeń (dominuje figura Ojczyzny jako człowieka spętanego, poranionego i zabitego, który budzi się ze śmiertelnego snu), które poeta nazwie manierą i uzna za nieaktualne

Ojczyzna moja wolna, wolna…
Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada.
Ojczyzna w więzach już nie biada,
Dźwiga się, wznosi, wstaje wolna.
[...]
I cóż moi zrobić teraz z mową,
Która zbłąkana w tej manierze
W pawęże bije i puklerze,
Ojczyznę wzywa: wstań na nowo

Odrzuca oto płaszcz Konrada:
(…)
Wy, prości ludzie! – ludzie czarni!
Kajdany wam u ramion wiszą,
(…)
Już czas się wyrwać z szponów nudy!
Spojrzyjcie na mnie – wrę i kipię.

4.Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
-do grona skamandrytów wprowadzona przez Juliana Tuwim. i Antoniego Słonimskiego w roku 1922 (rok jej debiutu – tomik: Niebieskie migdały)
-w przedwojennej twórczości poetki dominuje natura i miłość; jedność człowieka i natury pozwala wpisać jej poezję w biologizm i witalizm skamandrytów
-wśród je utworów znajdują się i takie, w których wyraźnie dochodzi do głosu dominująca świadomość upływającego czasu (Ja)
-1939 – opuszcza Polskę, przebywa najpierw we Francji, później w Anglii
- twórczość z tego okresu (tomiki: Róża i lasy płonące, Gołąb ofiarny) różni się diametralnie od wcześniejszej – przepełnia ją dramat człowieka oddalonego od ojczyzny i widzącego, jak wali się dotychczasowy system wartości – w tej poezji rodzi się mit Krakowa – rodzinnego miasta poetki (na wzór romantycznego wspomnienia „kraju lat dziecinnych”)

5.Bruno Jasieński
-zwolennik komunizmu i futuryzmu, debiutuje tomikiem But w butonierce
-poezja polskich futurystów głosiła hasła: Precz ze szkapą metafizyki! (poezja ma oddawać realne, konkretne doświadczenia ludzkie) Współczesność przeciw tradycji! Eksperyment poetycki! Słowa na wolności! Wskrzesić słowa i przywrócić im bezpośredni kontakt z rzeczywistością! (uwypuklają językowy aspekt poezji)
-Mańfest w sprawie ortografii fonetycznej – postulował zastosowanie w języku polskim zapisu fonetycznego, gramatyczna destrukcja słowa prowadziła ku formom naśladującym język telegrafii
-But w butonierce
Tak mi dobrze, tak mojo, aż rechoce się serce.
Same nogi mnie niosą, gdzieś – i po co mi, gdzie?
Idę młody, genialny, niosę BUT W BUTONIERCE,
Tym co za mną nie zdążą echopowiem: – Adieu! –

6.Julian Przyboś
-najwybitniejszy poeta Awangardy Krakowskiej
-debiutuje tomem Śruby, kolejne to – Oburącz, Sponad, W głąb las
-realizuje założenia estetyczne Peipera:
•koncepcja pseudonimów i ekwiwalentów (proza nazywa, poezja pseudonimuje – pseudonim to grupa wyrazów, która zastępuje nazwę przedmiotu, w ten sposób wytwarza się napięcie, emocjonalny stosunek autora do przedmiotu)
•poezja to tworzenie pięknych zdań (kunsztowne zestawienia)
•postulat konstrukcji (rezygnacja z jedności tematyczno-zdarzeniowej, tylko spójność rezultatu uczuciowego)
•„układ rozkwitania” (ciągłe doprecyzowywanie)
•śmiała, zagęszczona metafora
•poeta to mozolny rzemieślnik słowa, poezja to mozolna praca intelektualna
-Z Tatr – wiersz poświęcony tragicznej śmierci młodej taterniczki, nie ma tu śladu po tradycyjnej wersyfikacji, poszczególne wersy są rozczłonkowane; podstawową jednostką wiersza jest zdanie, często eliptyczne, zawierające wielokrotną, skondensowaną metaforę (np. Kamieniuje tę przestrzeń niewybuchły huk skał), przy tym – oszczędne słowa, zwięzła fraza, wyraziste oksymorony (gromobicie ciszy); wszystko to podkreśla grozę milczących gór i dramatyzm uczepionej turni, osuwającej się w przepaść taterniczki

7.Bolesław Leśmian
-pozostaje poza oficjalnym życiem literackim (rezultat jego zamieszkania na prowincji, klimatu jego poezji niezaangażowanej w sprawy współczesne, braku zainteresowania jego poezją, otaczającego go muru milczenia)
-dorobek poetycki Leśmian. nie jest ilościowo pokaźny, nie jest to też twórczość interpretacyjnie jednoznaczna
-dla Leśmian. poeta jest człowiekiem pierwotnym, zaś poezja funkcjonuje podobnie jak mit – jest zatem osobliwym sposobem poznawania rzeczywistości, niesie prawdy życiowe, jest poszukiwaniem tajemnicy (istotnym elementem tak pojmowanej poezji jest symbol i mit)
-poeta stawia znak równania pomiędzy wyobrażeniem sobie i tworzeniem, jednocześnie utożsamia tworzenie z powoływaniem do bytu, z obdarzaniem istnieniem; w wierszach granica miedzy „realnym” a zjawą, śnionym zaciera się
-poezja Leśmian. to eksperyment zatarcia granicy pomiędzy rzeczą i jej znakiem, nazwą, jak również uchwyceniem rzeczy nie jako symbolu, ale jako konkretu (styl wizyjny, ale zarazem realistyczny, baśniowo-fantastyczny i pełen drobiazgowych obserwacji)
-obszarem kontynuacji tej poezji staje się tradycja romantyczna

VII.Stefan Żeromski, Przedwiośnie
1.powieść ukazuje dramatyczny rozziew między nadziejami, jakie wiązano z imieniem odradzającego się państwa polskiego, a nie rozwiązanymi po 1918 roku problemami społecznymi – Żeromski nie opowiedział się po żadnej z przedstawionych idei, przeciwnie, podjął z nimi polemikę, stawiając pytania, na jakie żadna z opcji nie znajdowała odpowiedzi
2.centralna postać utworu – Cezary Baryka został postawiony wobec ideowych propozycji (bohater problemowy); w ten sposób Przedwiośnie to także powieść edukacyjna, tyle że jej finał zrywa z fabularnym schematem gatunku – bohater nie odnajduje swojego miejsca w polskiej rzeczywistości, ani też postawy, którą by mógł w pełni uznać za swoją
3.I część – Szklane domy: idea rewolucji przeciwstawiona wizji szklanych domów (burzliwe losy młodego bohatera w Baku – wojna światowa, rewolucja, śmierć matki, nędza, upokorzenia, wstrząs nad zwłokami Ormianki, powrót ojca, Seweryna, wyjazd do Polski), dopiero konfrontacja wizji szklanych domów z tym, co spotyka Baryka po przekroczeniu granicy, stanowi pożegnanie utopii
4.II część – Nawłoć: Żeromski kwestionuje tu mit narodowego solidaryzmu, wezwania „Kochajmy się” (tytuł ostatniej księgi Pana Tadeusza. – utopia polskiego dworku załamuje się z chwilą, gdy Cezary podczas pobytu w Chłodku zwraca uwagę na społeczne kontrasty wsi; wcześniej komplikuje się jego sytuacja osobista (romans z Laurą, tragiczny finał rywalizacji o Cezarego między Wandą i Karoliną), co okazuje się sprzyjać jego uwrażliwieniu na niedostrzegane dotąd problemy
5.III część – Wiatr od Wschodu: tu rozgrywają się najważniejsze w powieści ideowe spory; partnerami Baryki są: jego protektor, Szymon Gajowiec (ciągłe odraczanie koniecznych decyzji, problemów – w tym reformy rolnej, grozi utratą zaufania ze strony obywateli) oraz komuniści (Antoni Lulek, propozycja alternatywna: rewolucja proletariacka)
6.o wartości tej powieści stanowi: przenikliwość i umiejętność stawiania trudnych pytań, zarzucenie stylistycznej maniery młodopolskiej – rezygnacja z lirycznych pejzaży, korespondujących z emocjonalnymi oraz duchowymi stanami bohaterów, kompozycyjna przejrzystość

VIII.Zofia Nałkowska, Granica
1.dzieło stanowi sumę rozważań autorki nad psychospołecznymi uwarunkowaniami ludzkiego losu; kreśląc sylwetki bohaterów, autorka zwróciła uwagę na ścieranie się ich sądów na swój temat z opiniami innych; ukazała, w jak ogromnym stopniu postawy, zachowania, świadomość i osobowość jednostki uzależnione są od miejsca w hierarchii społecznej, jak łatwo ulegają transformacji za sprawa biegu kariery – pisarka postawiła pytanie o granicę jednostkowej tożsamości, poddanej oddziaływaniu otoczenia
2.problematyka Granicy została ukazana przede wszystkim na przykładzie centralnej postaci – Zenona Ziembiewicza – kariera zdolnego studenta, sympatyzującego z ideałami socjalizmu, a później – dziennikarza i polityka, związana jest z koniecznością ideowego kompromisu (z czasem musiał uwzględniać interesy wspierających go notabli) – jako prezydent miasteczka jest już tylko marionetką swoich mocodawców (nawet kozłem ofiarnym – w oczach opinii publicznej odpowiada za krwawe stłumienie demonstracji biedoty)
3.bohater doświadcza nieciągłości własnego „ja” – który z Ziembiewiczów jest prawdziwy? przecież Ziembiewicz nie jest relatywistą, relatywizm stał się jednak jego życiowym doświadczeniem – wtedy pisarka ustami żony bohatera (w planie ideowym powieści pełniącej m.in. rolę sumienia bohatera) stawia kwestię granicy, za którą nie wolno przejść, za którą przestaje się być sobą
4.tytuł utworu to pojęcie wieloznaczne – odnosi się także do kwestii społecznych (kamienica Kolichowskiej – problem moralnej odpowiedzialności za egzystencjalną degradacją „ludzi spod podłogi”, szczególnie mocno odczuwa ten problem żona Zenona, Elżbieta – niepokoi ją myśl, że samo istnienia oznacza zgodę na upośledzenie innych)
5.katastrofa Ziembiewicza to w planie symbolicznym „kara” za „zdradę” społeczną (Justyna przedstawia się w obłędzie jako „posłana od umarłych”, staje się tym samym narzędziem sprawiedliwości) – Ziembiewicz uznaje swoją odpowiedzialność za niemożność odmienienia losu biedoty, odpowiedzialność za istnienie „granicy”
6.Nałkowska zweryfikowała tu przypisaną przez Żeromskiego inteligentowi funkcję społeczną, a zarazem projekto-twórcy dążącego do rozwiązywania nabrzmiałych problemów; ukazała jak praktyka społeczno-polityczna czyni taką rolę mirażem

Tematykę dramaturgii Witkacego w najlepszy sposób odzwierciedla jego teoria CZYSTEJ FORMY. Jest to słynna witkiewiczowska koncepcja, która odnosi się przede wszystkim do teatru. Teatr taki musi uwolnić się od balastu treści, zrzucić z siebie odwieczne dążenie do naśladownictwa życia, czyli piętno iluzjonizmu. Teatr musi odrodzić się dzięki formie ? czystej formie, ma yć deformacją rzeczywistego świata, bez akcji dramatu w tradycyjnym rozumieniu, bez żadnego wczuwania się w rolę aktora, czy, broń Boże, realizmu językowego czy obyczajowego- choćby miał być to ?mózg wariata na scenie?. Cel całego dziwactwa ma wywołać niepokój, uczucia metafizyczne, uczucie dziwności. Dzięki przeżywaniu czystej formy widz znajduje się bliżej tajemnicy istnienia, odnajduje swoją indywidualność, duchowość. W świecie teatru, w którym z punktu widzenia życiowych realiów wszystko jest bezsensem możliwe jest uczucie estetycznego zadowolenia.
Tematyka:
-tworzenie świata nieprawdopodobnego, w niczym nie przypominającego rzeczywistości, przestrzeń zorganizowana w sposób dziwny
-postacie przerysowane, wymieniają się sposobem mówienia
-w wypowiedziach nie brak wulgaryzmów
-sprzeczność stylu z sensem
W dramaturgii Witkiewicza bezustannie powracają te same motywy, łączą się i splatają ze sobą. Tematy twórczości, które przewijają się w dramatach, czasami niemal obsesyjnie, nierozerwalnie związane są z filozofią pisarza wykładaną zarówno w dziełach filozoficznych, jak i powieściach. W dramatach mocno zaznacza się motyw życiowego nienasycenia. Dogłębny kryzys kultury i cywilizacji, i można powiedzieć więcej, ich degeneracja, powodują, że człowiek, odcięty od wyższych uczuć i duchowych doznań, człowiek, którego zżera nuda oraz intelektualne i emocjonalne lenistwo, a jednak człowiek jakby ostatkiem sił poszukujący odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące swojej egzystencji, próbuje dotrzeć do Tajemnicy Istnienia. Innymi słowy poszukuje doznań metafizycznych. Niejednokrotnie celem Witkiewiczowskiego bohatera staje się więc cel, jaki, według pisarza, przyświeca sztuce. Silne przeżywanie rzeczywistości, chwytanie jej i “wyżymanie”, zachłystywanie się perwersyjnym erotyzmem, narkotykami, w końcu najróżniejszej maści, podejrzanymi, często hochsztaplerskimi kreacjami artystycznymi, jest dla bohaterów sposobem odczucia dziwności istnienia i jednocześnie aktem samoobrony.

Czas i miejsce akcji

Świat przedstawiony w opowiadaniach Schulz. jest osobliwy, nigdzie indziej niespotykany i rządzący się też swoimi prawami. Nie znajdujemy tu zatem typowych elementów tradycyjnej powieści realistycznej. Opisywana rzeczywistość jest odrealniona, groteskowa, formowana na kształt snu (oniryczna). Czytelnik poznaje tylko zarys, zręby fabuły ? większe znaczenie mają tu bowiem refleksje, wspomnienia, fantazje itp. Tym niemniej, można pewne realia czasowe i przestrzenne choćby pobieżnie zarysować. Akcja utworu rozgrywa się w małym galicyjskim miasteczku (którego pierwowzorem był zapewne Drohobycz ? rodzinne miasto pisarza). Czas wydarzeń natomiast, z uwagi na spokój, harmonię i pewne rozpoznawalne wątki historyczne i obyczajowe możemy lokować przed wybuchem I wojny światowej.

Konstrukcja narratora

W Sklepach cynamonowych Schulz tworzy postać bohatera-narratora, który powraca pamięcią do swoich lat dzieciństwa. Opis rzeczywistości nie jest precyzyjny, dokładny ? składają się nań raczej wrażenia, fantazje, marzenia, wspomnienia i inne odczucia bohatera. Przez to narrator nie przedstawia tutaj tradycyjnej fabuły, lecz łączy ze sobą pewne obrazy, układające się w ciąg luźnych skojarzeń.

Powrót do lat dzieciństwa

Zbiór opowiadań Sklepy cynamonowe jest wielką retrospekcją. Bohater przypomina sobie mianowicie własne dzieciństwo. Jawi mu się ono jako arkadyjska niemal kraina, utracone w dorosłym życiu szczęście. Ów beztroski okres młodości był zarazem czasem odkrywania, poznawania i oswajania rzeczywistości. Dziecko, a więc i bohater Sklepów cynamonowych, chłonie świat, głęboko przeżywa jego kolory, smaki, zapachy. Cała proza Schulz. jest zresztą sensualistyczna (silnie akcentująca świat zmysłów). Jednocześnie trzeba jednak mieć świadomość tego, że rzeczywistość oglądana oczami dziecka będzie nieco zdeformowana, odmienna od obiektywnego oglądu dorosłych. To czas pierwszych wtajemniczeń i dojrzewania. To w dzieciństwie bohater opowiadań Schulz. po raz pierwszy styka się z miłością erotyczną, dostrzega różnice między kobietami a mężczyznami. Dzieciństwo jest też tutaj czasem pewnego przełomu. Oto bowiem giną, przedawniają się i stają się nieaktualne stare wartości, zaś ich miejsce zajmuje kicz i populizm (Ulica Krokodyli).

Portret Ojca

W Sklepach cynamonowych niezwykłą pozycję zajmuje jeden z bohaterów ? Ojciec. Dla młodego bohatera jest on magiem, który przeniknął tajemnice świata, wszystkowiedzącym czarodziejem. Jednak to postrzeganie Ojca jako kogoś niezwykłego, nadzwyczajnego wcale nie jest tutaj jednoznaczne. Spotykamy także bowiem wypowiedzi bohatera, w których umniejsza on znaczenie swego rodzica ? traktuje go tylko jako kupca bławatnego, a nawet przyrównuje do różnych zwierząt (ostatecznie nawet do karakona=karalucha). Ojciec stoi w opowiadaniach Schulz. na straży dawnego porządku, niejako przytłacza syna swoim wpisaniem się w ową małomiasteczkową codzienność. Obiera też właściwą dla swego potomka drogę życiową ? której tamten jednak nie przyjmuje, lecz oddaje się realizacji własnych dążeń. Ojciec jest też przerażony wizją pogrążającego się w chaosie i zatracającego elementarne ludzkie wartości świata. Symbolem tej degradacji moralnej rzeczywistości będą manekiny. Ojciec jest też w Sklepach cynamonowych zdecydowanie przeciwstawiany matce, konfrontowany z nią. W przeciwieństwie do niego, jest ona bowiem kobietą praktyczną, trzeźwo myślącą. To matka zajmuje się prowadzeniem domu i kontrolowaniem rachunków. Mimo to postać Ojca bardziej przemawia do wyobraźni dziecka. Przyciąga je swoją tajemniczością, intrygującymi czynnościami. Matka utożsamia dla bohatera opowiadań jedynie przyziemność i zwyczajność, szarą, jałową egzystencję.

Traktat o Manekinach

Znaczną część zbioru opowiadań Sklepy cynamonowe zajmuje Traktat o manekinach. Jest to snuta przez Ojca opowieść, w której przedstawia on swoje postrzeganie świata, konfrontację tradycji i nowoczesności, człowieczeństwa i dehumanizacji. Opowiada on o manekinach, które są jedynie namiastkami ludzi. Z pozoru bardzo nam bliscy ? wyglądem zewnętrznym nieróżniący się od człowieka niemal niczym ? kryją w swym wnętrzu jedynie pustkę, jałowość egzystencji, bezsens. Narrator zdaje się dowodzić, że współcześni mu ludzie zatracili w sobie najbardziej elementarne wartości, stają się nienaturalni, sztuczni, zbliżają się do bycia lalkami. W niektórych opowiadaniach faktycznie ludzie stają się manekinami (np. Wiosna). Wyraźnie skonfrontowany zostaje tutaj świat ciała/materii i ducha. Ten pierwszy zdaje się być dominujący, zaś ten drugi znajduje się w odwrocie i regresji. Rzeczywistość zmechanizowana i skomercjalizowana, w której liczy się prywata, zysk, pieniądz zajmuje miejsce świata uczuć, marzeń, refleksji, snu, harmonii, spokoju.

Obsesja tworzenia

W Traktacie o manekinach zarysowana zostaje jeszcze jedna koncepcja świata i człowieka. Ten ostatni staje się tu bowiem budowniczym rzeczywistości, demiurgiem stwarzającym rzeczy. Manekiny stanowią dzieło rąk ludzkich, są owocem pracy człowieka i jego możliwości kreacyjnych. Stwarzając przedmioty i nadając im nowe znaczenia, artysta zbliża się też do Boga. Tym samym Schulz daje kosmologiczną teorię tworzenia ? przedmiotom nadawane jest ich nowe miejsce we wszechświecie, a jednocześnie rozwija model działalności twórczej artysty (w domyśle także pisarza) ? wówczas Sklepy cynamonowe dotykają kwestii autotematyzmu.

Mitologizacja przeszłości

W utworze wyraźnie skonfrontowane zostają ze sobą przeszłość i teraźniejszość/przyszłość.
W dawnym świecie było miejsce na godność, uczciwość, solidarność, dziś zaczyna dominować egoizm i kultura masowa. W przestrzeń małego miasteczka, w którym wszystko ma swoje miejsce ? także sfera magii, fantazji, marzenia i snu ? agresywnie wdziera się hałaśliwa nowoczesność ? która przynosi ze sobą jednak tylko dehumanizację, tandetę i kicz. Symbolicznym obrazem tej epokowej zmiany, choć na tle opowiadań Schulz. niestety przynoszącym jedynie pogorszenie istniejącej sytuacji, jest skonfrontowanie XIX-wiecznych sklepów cynamonowych i Ulicy Krokodyli. Te pierwsze przyciągały klientów niesamowitą atmosferą, miały swój klimat, roztaczały przyjemne wonie i mamiły niezwykłymi kolorami. Ich miejsce zajmuje jednak Ulica Krokodyli, gwarna, sprawiająca wrażenie niebezpiecznej, niedająca się oswoić, będąca przejawem zyskującej na znaczeniu kultury masowej. Uprawia się na niej nachalny, agresywny handel w amerykańskim stylu. Stara i nowa część miasta obrazują również inną mentalność ludzi i moralność. Nowoczesność wiąże się bowiem z rozluźnionymi obyczajami, rozpasaniem, wulgarnością. Jednocześnie odstręcza od siebie i mami szansami zrobienia szybkiej kariery. Budzi też lęk, ponieważ grozi tym, że nieuchronnie będzie podobnie do niej wyglądać całe miasto. Bohaterowie opowiadań sami stoją w samym centrum postępujących zmian. Dom, w którym dorastał narrator ? siedziba XIX-wiecznego kupca bławatnego ? staje bowiem nagle w zagrożeniu nowoczesnością, kiczem, prostotą, bylejakością. Lokuje się on niejako na pograniczu epok, jest miejscem ważnego momentu dziejowego, w którym jego mieszkańcy uczestniczą.

Symbolika

W Sklepach cynamonowych nie mamy do czynienia z fabułą, w tradycyjnym tego słowa rozumieniu. Zastępuje ją bowiem świat skojarzeń, motywów oraz bogata symbolika. Dwa najważniejsze symbole stanowią w opowiadaniach Schulz. Księga i labirynt. Spróbujemy odszyfrować ich znaczenia:

motyw Księgi

Bardzo ważne miejsce w rzeczywistości wykreowanej przez Schulz. zajmuje Księga. Stanowi ona summę całej dostępnej wiedzy, zawiera odpowiedzi na wszystkie pytania, niejako dokumentuje ona poczynania bohaterów oraz odzwierciedla stan wiedzy narratora. Często spotykamy w opowiadaniach przyrównanie jakichś elementów świata Sklepów cynamonowych do stron Księgi. Wiąże się też ona ze sferą mityczną. Aby ją zgłębiać, należy udać się aż do początku czasu, ludzkiego istnienia, Absolutu?

motyw labiryntu

Najwyraźniej występuje on w tytułowym opowiadaniu ze zbiorku. Matka wysyła w nim chłopca po zapomniany przez ojca portfel. Idący ulicami miasta bohater postrzega je jako nieprzenikniony gąszcz dróg, tuneli, zakamarków. Wizja miasta-labiryntu jest odrealniona ? chłopiec widzi np. domy jakby odwrócone plecami, trafia też do szkoły, w której widzi żywe figury woskowe. Ponieważ proza Schulz. jest odrealniona, nie może dziwić fakt, że chłopiec błądzi w doskonale znanym sobie, rodzinnym mieście.
MK
Rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszcza

SPOŁECZEŃSTWO
Zofia Nałkowska w swoim utworze pokazuje szeroki obraz społeczeństwa: biedotę miejską, zubożałą szlachtę, arystokrację na wsi i w mieście oraz mieszczaństwo. Biedotę reprezentują mieszkańcy kamienicy pani Cecylii oraz służba w mieście i na wsi. Granicę społeczną doskonale pokazuje kamienica pani Cecylii. Na samej górze mieszka Cecylia. Symboliczną granica jest podłoga salonu Cecylii. To co jest podłoga dla bogatych jest sufitem dla biednych. SA dwa wejścia. To od frontu należy do właścicielki. Jest podwórze i ogród. Z ogrodu korzysta tylko Cecylia. W pałacu Chązewnej w kuchni rządzi tylko Bodutowa, nigdy nie wychodzi poza kuchnię. Resztę świata ogląda przez okno, bezpośrednio nie widzi państwa. Granicy na ogół nie można przekroczyć w górę, łatwo przekroczyć ja w dół. Tak było z Gołąbskimi – musieli przenieść się do piwnicy. W górę granicę przekroczył Zenon Ziembiewicz, dzięki własnej elastyczności został prezydentem miasta, złamał zasady etyczne. Drugim bohaterem jest Marian Chąźba. Jego rodzice mieszkają w kamienicy u Cecylii. Ma dwóch braci, których pilnuje matka. Marian jest najstarszy, lubi czytać książki. Eksternistycznie zdaje maturę. Elżbieta pomaga mu dostać posadę w „Niwie”. Wyjście z biednego środowiska jest bardzo trudne.

STAROŚĆ
Obraz starości ukazany jest na przykładzie p. Cecylii i jej przyjaciółek podczas jej imienin. Cecylia mówiła, że wszystkiego się spodziewała, tylko nie tego, że starość przyjdzie do niej tak wcześnie- miała 50 lat. Podczas imienin schodziły się do niej przyjaciółki. Wg Cecylii starość przejawia się w wyglądzie, mówi, że jej przyjaciółki SA brzydkie. Starość jest brzydka i nieestetyczna. Jej koleżanki podkreślają ta brzydotę strojami, przyczepionymi broszkami. Cecylia obserwowała przyjaciółki od lat, widziała ich starość, uważała, że jej to nie dotyczy. Kiedy zaczęła nosić aksamitkę to się przeraziła. O przyjaciółkach myślała jak o paradzie wiedźm co wprawiało ja w przykrość. Widzi, że u niektórych proces starzenia postępuje szybciej lub wolniej, ale zawsze następuje. Cały czas Cecylia mówi o brzydocie, mówi, że jej przyjaciółki SA okropne, ale same SA temu winne. Twarze nie mówią nic o charakterze, bo wszystkie starają się zatuszować starość, brzydotę i zmarszczki. Dbają o to by nie wyglądać źle, nie chcą by było widać starość na twarzy . Cecylia mówi, że każda z tych kobiet była młoda, a teraz wyglądają tak jakby do brzegu ich niemodnej sukni przypięto kwitnącą gałąź. Życie ma głęboki, wspaniały nurt, a one SA na brzegu życia. Są zdyszane zmęczone i wspominają co złego je spotkało, są zapatrzone w choroby. Od czasu ich młodości świat bardzo się zmienił. One nie potrafią zaakceptować zmian. Wspominają wojnę, rewolucję. Wspominają o artretyzmie. Narrator w imieniu Cecylii mówi, że muszą jeszcze trochę pożyć by umrzeć,. Nie mogą one do końca zrozumieć teraźniejszości, współczesnego świata, bo pamiętają jeszcze swój świat z młodości. ELŻBIETA uważała, że starość jest dalszym ciągiem młodości. Te kobiety wydają się jej jakby należały do innego gatunku. Imieniny jej ciotki staja się drugimi Zaduszkami, przedśmiertną ceremonią. Elżbiecie wydaje się, że te kobiety są dla niej przestrogą. Elżbieta jest młoda, przed nią całe życie, traktuje to normalnie, nie czuje się lepsza od kobiet tylko dlatego, że jest młoda. Kobiety wspominały, były niezbyt szczęśliwe, wszystkie narzekały na to, że w życiu im się nie udało, że inne kobiety żyją zupełnie inaczej. Nie zauważają Elżbiety. Cecylia patrzy na Elżbietę inaczej. Kiedy choruje wydaje się jej, że dla Elżbiety okropne jest to, że musi się nią opiekować. Cecylia źle się czuję z chorobami i starością przy Elżbiecie, bo wydaje się jej, że Elżbieta robi to wszystko z przymusu, obowiązku. Problem polega na tym, że nie powiedziały sobie, że się kochają. Elżbieta nie myśli patrząc na kobiety, że są brzydkie Starość wg Nałkowskiej nie wiąże się z wiekiem, wynika raczej z postawy życiowej. Ciotka Elżbiety odkłada ważne sprawy w życiu. Teraz jest zgorzkniała, niechętna. ŻANCIA patrzy zupełnie inaczej niż Cecylia. Nie czuje się stara. Przez całe życie tolerowała zdrady męża, traktowała je jak słabości. Kiedy mąż umarł, przeniosła się do syna. Tam też była szczęśliwa. Starała się pomóc mężowi i synowi, lecz niewiele z tego wychodziło. Kiedy żył mąż, czuła, że go kocha, kiedy zmarł, nie płakała po śmierci, mówi że zdążyła wszystko wybaczyć. Wyczuwa wzajemne szczęście syna i synowej, przez to jest szczęśliwa. Do szczęścia niewiele jej potrzeba. Nie czuje się stara, bo kiedy synowa wyjeżdża za granice, opiekuje się jej synem. NIEWIESKA wygląda jakby była w wieku swojej córki. To zależy od trybu życia. Ona żyła wygodnie, szczęśliwie, nie zmuszą się do niczego. Dla niej czas się zatrzymał. Cały czas bywa wśród młodych ludzi. W PRZYPADKU BIEDOTY tam ludzi starych nie ma, gdyż nie dożywają starości, umierają w młodym wieku. Zenon Ziembiewicz i pierwszy Cecylii nie doczekali starości, gdyż umarli popełniając samobójstwo.

CIERPIENIE
Ksiądz Czerlon i Karol prowadzą rozmowę. Jest to refleksja o cierpieniu. Karol jest synem Cecylii z I małżeństwa. Od dzieciństwa jest chory na gruźlicę kości, jeździ po sanatoriach, a jako dorosły nie odwiedza matki. Kiedy miał 10 lat nie zaakceptował nowego męża matki. Przyjechał niedługo przed jej śmiercią i z nią rozmawiał. Doszedł do wniosku, że jej cierpienie związane ze starością jest gorsze od jego cierpienia związanego z chorobą. Wtedy wyjaśnili sobie wszytsko i Cecylia stwierdziła, że może spokojnie umrzeć. Karol nie odwiedzał matki, bo bardzo ją kochał i był o nią zazdrosny, bał się, że Kolichowski ją skrzywdzi. Karol mówi, że nauczył się żyć z chorobą i cieszy się z każdym przejawem postępu zdrowia. Kiedy leżał w łóżku i módł chodzić przy laskach był szczęśliwy. Każdy postęp w leczeniu traktował jako sukces. W ROZMOWIE Z KSIĘDZEM wspomina młodość. Bywali za granicą. Mimo, że był kaleką, razem z Adolfem bywali w restauracjach, nocnych lokalach. Adolf Czerlon bawił się, tańczył, spotykał z kobietami, a Karol tylko się przyglądał, nie zazdrościł niczego przyjacielowi, po prostu patrzył. Kiedy patrzył na Czerwona, jego rosłą, potężną sylwetkę, zachwycał się jego wyglądem, wielkością, potęgą, tym, że jest przystojny. Widział, że ma ogromne powodzenie u kobiet. Po latach rozmawiają o tym. Karol był zawsze ateistą i materialistą. Dla niego świat był ruchem materii. Czerlon stwierdził, że to o czym marzył Karol(piękno fizyczne) może przeszkadzać, dlatego wybrał drogę pokory, został księdzem. Łatwiej będzie mu znaleźć drogę do drugiego człowieka przez Boga. Ksiądz mówi, że cierpienie dotyka wszystkich istot na ziemi. Nieskończone są jego możliwości, chwyty i sposoby. Człowiek jest ludzkim robakiem i może się tylko ukorzyć, ponieważ sprawiedliwość losu jest niepojęta. Przypomina tutaj zachowanie pierwszych chrześcijan, którzy uśmiechali się i patrzyli w niebo płoną na stosach. Ksiądz opowiada Historię z dzieciństwa, kiedy kucharka przyniosła prawie martwą rybę. Była ona nieruchoma. Jednak kiedy ją skrobała ryba jakby odżyła. Potem znowu leżała spokojnie, ale kiedy kucharka zaczęła ja solić znowu odżyła. Karol zastanawia się nas jej cierpieniem. Jako ksiądz często się spotyka zarówno z cierpieniem jak i ze śmiercią.

JAKO POWIEŚĆ PSYCHOLOGICZNA
Narracja w utworze prowadzona jest przez trzecio osobowego narratora, który opowiada o bohaterze Zenonie i o innych z pozycji obserwatora, który często jest wszechwiedzący. Ta wszechwiedza dotyczy życia duchowego Zenona, jego psychiki. Narrator zna jego myśli i motywacje. Stosuje także retrospekcję. Dzięki inwersji czasowej powieść jest psychologiczna, gdyż czytelnik może skupić się na motywacjach działań, szczególnie głównego bohatera. Narrator snuje także refleksje filozoficzne i moralne. Dokonuje oceny bohaterów, zbiera opinie różnych osób na czyjś temat, np. o Zenonie mówią jego matka, żona, kochanka Justyna i tzw. Opinia społeczna. Narrator zbiera opinie i sugeruje wniosku, ostateczną ocenę jednak zostawia czytelnikowi. Wypowiada tylko uogólnione sądy. Inne tematy utwóru to: miłość, zazdrość, pojęcie(problem) schematu w ludzkim życiu, odpowiedzialność i relacje międzyludzkie.

?Ludzie bezdomni? Stefana Żeromskiego jest utworem poruszającym problematykę bezdomności w sposób metaforyczny, stąd też znaleźć tam możemy również inne symbole pośrednio lub bezpośrednio nawiązujące do problemu ?bezdomności? i kontrastowości głównych bohaterów. Życie ludzkie skonstruowane jest na zasadzie dualizmu i takim właśnie przedstawia go Żeromski.
?Wenus z Milo? przywodzi na myśl witalność, urodę, radość życia, harmonię i spokój, beztroskie, acz pozbawione celu życie. Jest piękna, zamyślona, ?posiadła wiadomość o wszystkim, zobaczyła wieczne dnie i prace na ziemi, noce i łzy (…)? . ?Rybak? z kolei, ?obrosły kłakami, w koszuli, która się na nim ze starości rozlazła, w portkach wiszących na spiczastych kościach bioder? , jest gorzkim obrazkiem dokumentującym ludzką biedę, podziały społeczne i niepewność żywota.
Tomasz Judym, główny bohater powieści uosabia właśnie ten ubogi, niesprawiedliwy świat, gdzie brudne, głodne dzieci, pozostawione same sobie muszą czekać, aż schorowani rodzice wrócą z katorżniczej pracy w fabryce; gdzie odrapane mury starych czynszówek i fabryk to codzienność. Mimo iż Judym wyrwał się z tej rzeczywistości, nadal nie potrafi odnaleźć się w nowej sytuacji. Jest rozdarty niczym sosna, która pojawia się w dalszej części utworu, ponieważ z jednej strony podoba mu się świat do którego dołączył, przywykł do nowej sytuacji materialnej, z drugiej zaś nie potrafi zapomnieć o swoich korzeniach. Sosna symbolizuje również rozdarcie doktora między miłością do Joanny Podborskiej, a obowiązkiem poświęcenia życia dla pracy na rzecz ubogich. Mimo iż w końcu podejmuje decyzję, ból i rozdarcie nadal pozostają w jego sercu.
Wdowa Niewadzka oraz panny Orszeńskie symbolizują zaś świat Wenus. Zwiewny, delikatny, zmysłowy. Świat, który tak pociąga doktora Judyma. Autor zastosował w utworze również inny symbol, który ukazuje tę rzeczywistość. Karbowskiego – utracjusza i bawidamka, w którym kochała się panna Natalia, porównuje do kwiatu tuberozy. Życie Karbowskiego jest piękne i wykwintne, ale bezużyteczne i szkodliwe.
Żeromski cały czas starał się przedstawić kontrast między tymi światami. Opisując zabytki Paryża, nie zapomina również napisać o przytułku, odorze, nędzy. Po opisie warszawskiego salonu doktora Czernisza przechodzi do naturalistycznych szczegółów targu, gdzie spoceni, ubodzy ludzie tłoczą się między straganami z fasolą i dynią, gdzie unosił się fetor przepracowanych, schorowanych ciał. Autor przeciwstawia fatalne warunki bytowe górników bogatemu lokum dyrektora Kalinowicza. Opiewając malowniczą przyrodę Cisów i uzdrowiska ulokowanego między dwoma stawami, przenosi się do folwarcznych zabudowań, gdzie brud, nędza i mieszkanie w dużych skupiskach, często wraz ze zwierzętami nie pomagają mieszkańcom w zwalczaniu malarii.
Zabiegi Żeromskiego miały na celu nie tylko wskazanie podziałów istniejących na świecie. Wszystkie blaski i cienie życia poznajemy przecież dzięki nieustannej wędrówce Judyma i to one przygotowują fundament dla mającego się rozegrać dramatu doktora – altruisty. ?Wenus z Milo? , ?Ubogi rybak” oraz pozostałe symbole użyte w powieści, to także uczucia, z którymi bije się Tomasz Judym. W efekcie żadne z nich nie zwycięża. Uosobieniem tych wewnętrznych zmagań jest rozdarta sosna, z jednej strony obumarła, z drugiej resztką korzeni trzymająca się podłoża. W tym symbolu badacze dopatrują się rezygnacji z miłości i szczęścia rodzinnego na rzecz pożytku społecznego, ja natomiast widzę w niej również ogromną przepaść, która również dziś dzieli ludzi kryteriami materialnymi, utrudniając ubogim wyrwać się z nędzy i marazmu.

Wiersz Tadeusza Gajcego pt. „Do potomnego” jest pewnym testamentem poety, przesłaniem skierowanym do przyszłych pokoleń powojennych, który ma wymowę historiozoficzną.
Podmiot liryczny to osoba zaliczana do pokolenia Kolumbów urodzonego około roku 1920 oraz dla którego okres wchodzenia w dorosłość przypadł na lata II wojny światowej.
W swoim monologu zwraca się do kogoś, kto przyjdzie po nim i będzie patrzył wstecz, by nazwać epokę, w której musieli żyć Kolumbowie.
Osoba mówiąca, którą możemy utożsamiać z poetą opisuje swoja młodość. Mówi „pięść wzniosłem ponad głową i w szczęk żelaza zasłuchany, co świadczy o tym, że jego życie upływało na ciągłej walce z wrogiem. Podmiotowi nieustannie towarzyszył lęk i to on wypełniał całe jego życie. Dostrzega tu swoją przemijalność „mijałem dzień po dniu jak krzyże”. Pisze o sobie, że pragnął kochać, lecz całe jego serce zaprzątnięte było strachem, lękiem i śmiecia. Nie było tam miejsca na „miłość moją niepotrzebną”.
Między podmiotem lirycznym a adresatem istnieje specyficzna więź „I znowu noc i ziemia jedna powiąże nas”. Przeświadczenie o istotnej wspólnocie z tymi, którzy będą żyć w czasach powojennych, którzy przyjdą po podmiocie pojawia się w wersach: „Jedna jest ziemia, która niesie ciebie i mnie i jedna młodość”. Ja liryczne porównuje siebie często do osoby z kolejnego pokolenia:” kochałem tak jak ty zapewne”, „niewiele wiem jak ty zapewne”, przy czym zawsze kontrastuje swoją sytuację z sytuacją tytułowego potomnego.
Utwór jest przykładem liryki wyznania, liryki bezpośredniej o czym świadczą czasowniki użyte w pierwszej osobie liczby pojedynczej „miałem”, „wzniosłem”, „niosę”.
Jest to wiersz stroficzny, biały. Epitety pełnią funkcje obrazotwórczą, opisują nam otoczenie oraz stan uczuć podmiotu „głębi czarnej”, „miłość niepotrzebna”, miłości smutnej”). Porównanie „serce pełne miłości smutnej niosę jak żołnierz mogiłę pod swym hełmem obrazuje nam towarzyszącą ciągle podmiotowi miłość, z którą nie może się on rozstać, tak jak nie może przestać myśleć żołnierz o śmierci. Metafora „serca mi dano skąpo” mówi o tym, że jego miłość jest ograniczona i ze nie nauczono go kochać.
Wers „podniesiesz na mnie kamień” nawiązuje do Biblii (kontekst biblijny) i opisuje rozmyślania podmiotu nad tym, jak jego postępowanie będzie postrzegane i ocenione przez następne pokolenia.
Wiersz jest refleksją nad życiem i nad śmiercią czyhająca na młodych ludzi, a szczególnie pytaniem: jak przyszłość oceni żołnierzy, niewiele starszych od nas samych, którzy poświęcili swoje ideały i marzenia w walce o Polskę. Być może tak widoczna w tym utworze więź pokoleń, następstwo i trwanie umniejszają dramat przemijalności i poświęcenia życia.

Głównego bohatera w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego można uznać za małego buntownika. Autor poprzez swoje myśli i przelanie ich na papier tchnął życie w Cezarego. Już sam tytuł zdradza treść utworu. “Przedwiośniem” nazywamy okres, który poprzedza dorosłość, czas wiążący się z witalnością, miłością, zaangażowaniem i odpowiedzialnością. Dojrzewanie bohatera to również dorastanie do polskości, do patriotyzmu. Dzięki Żeromskiemu Baryka rodzi się w dalekiej Rosji. Czarusiowi niczego nie brakuje, jako jedynak jest rozpieszczany przez rodziców, ma zapewnionych nauczycieli, dorasta w atmosferze patriotyzmu i polskości. Szczęście kończy się jednak z chwilą wyjazdu ojca. Pozbawiony autorytetu z fascynacją biega na manifesty. Rewolucja staje się jego miłością. Cezary staje się arogancki i zbyt pewny siebie. Przeżywa pierwsze wtajemniczenia erotyczne. Nie jest już ukochanym jedynakiem, drwi z matki, jest kłótliwy i agresywny. Porażającym doświadczeniem i jednocześnie zwrotem w jego życiu jest śmierć matki i praca przy grzebaniu trupów. Uświadamia mu to, że rewolucja niesie tylko śmierć i zniszczenie. Czarek „Jakoś spoważniał, zesmutniał. Począł spostrzegać rzeczy i zjawiska, które dawniej nie wpadały mu w oczy”. Kolejnym etapem dojrzewania jest ponowne spotkanie z ojcem. Cezary zaczyna odczuwać synowską miłość. Jego szczęście nie trwa jednak długo. Po śmierci ojca zostaje sierotą i zagubiony w obcym dla niego świecie stara się usamodzielnić. Wkrótce bierze udział w wojnie polsko-rosyjskiej, jest pochłonięty walką. Po wojnie rozpoczyna się kolejny etap życia Cezarego Baryki, który cały czas szuka sposobu na życie. Okazuje się, że Nawłoć staje się dla niego jedyną nadzieją na uleczenie dotychczasowych życiowych ran. Nawłoć staje się jego drugim domem. Uwikłany w męsko-damskie rozrywki wykorzystuje uległość kobiet – jest egoistą. W końcu sam staje się zabawką w dojrzałych kobiecych rękach. W miłości – tak jak w całym życiu – młody Baryka jest zbyt lekkomyślny i impulsywny, by być z ukochaną. Jest młodzieńcem o nieukształtowanym jeszcze światopoglądzie i niesprecyzowanej tożsamości narodowej (nie wie do końca, czy jest Polakiem, czy Rosjaninem) stanowiąc tym samym materiał podatny na wpływy i manipulacje innych ludzi. Zostaje postawiony w sytuacji rozdarcia wewnętrznego wobec dwóch różnych postaci: Antoniego Lulka i Szymona Gajowca. Jednak i tym razem nie potrafi się odnaleźć. Dlaczego więc maszeruje na Belweder? Cezary jest świadomy swego życiowego „bankructwa” i zdobywa się jedynie na akt szaleństwa. Zachowuje się jak człowiek zdesperowany, któremu wszystko jedno „Bo kimże w istocie był ten samopas puszczany, dziwny chłopiec, rojący piękne sny o szklanych domach, łokciem przepychający się przez splątany gąszcz najżywotniejszych spraw nowej ojczyzny”. Cezary Baryka to człowiek nieszczęśliwy szukający własnego miejsca w świecie, miejsca, w którym nie będzie nikim.