Przedstawiony fragment opisuje wiosenny, kwietniowy poranek., który leniwie otacza całą faunę i florę swym coraz jaśniejszym blaskiem. Narrator trzecioosobowy wprowadza senny klimat takimi epitetami jak drętwa cichość?, ?omdlałe świty?, które wzmagają również długie zdania podkreślające ślamazarną walkę poranka z nocą. Panuje cisza, którą od czasu do czasu przerywa pianie koguta wzywające do pobudki. Na trawach da się jeszcze zauważyć rosę, a ostatnie gwiazdy zaczynają blednąć. Jest to jeszcze bardzo wczesny poranek, mieniący się w pastelowych, mglistych kolorach. W krajobrazie pojawiają się jeszcze elementy zarówno nocy jak i dnia. Nie można określić jeszcze jednoznacznie czy we fragmencie przedstawiony jest już poranek czy noc. Dopiero gdy zza horyzontu zaczynają pojawiać się pierwsze czerwono krwiste smugi wschodzącego słońca można dokładnie stwierdzić, że przyroda zaczyna przygotowywać się do rozpoczęcia kolejnego dnia.

Jedną z głównych technik wykorzystywanych w tym fragmencie jest impresjonizm. Wczesny poranek leniwie budzący się, rozpoczynający nowy dzień, ukazany jest jako mglisty i jeszcze bardzo szary i senny. Charakteryzuje się niewyraźnymi kolorami. Nie słychać dokoła żadnych dźwięków. Noc powoli ustępuje dniu zabierając ze sobą cień. Słaby blask zaczyna przeradzać się w szarość, która stopniowo przekształca się w coraz jaśniejszą smugę światła. Ta monotonia, senność i pastelowe kolory świadczą właśnie o użyciu techniki impresjonistycznej. W podobnej technice Reymont opisuje również i inne wiejskie krajobrazy. Jesień z pierwszego rozdziału Chłopów także pokazywana jest w podobnym sennym klimacie. Zarówno wiosna i jesień cechują się dużą plastycznością, przyroda pokazana jest w ciepłych pastelowych kolorach. Stosowane są również bardzo charakterystyczne dla impresjonizmu synestezje, bowiem narrator nie opisuje jedynie samego wyglądu przyrody. Łączy wrażenia wzrokowe i słuchowe. Opisuje wygląd i koloryt przyrody, ale również wspomina o głuchej ciszy panującej w porze wczesnego poranka.

Impresjonizm nie jest jedyną wykorzystywaną techniką do opisu świtu. Autor używa również ekspresjonizmu, głównie w opisie wschodu słońca. Wykorzystuje żywe, jaskrawe kolory min ?krwisty?, opis również i przez to jest bardziej dynamiczny. Te dwie techniki nawzajem się przenikają i kontrastują ze sobą. Potęgując obraz walki jaką poranek musi stoczyć z nocą oraz niejako samym sobą by przerwać słodką, relaksującą drzemkę. Objawia się przez to swego rodzaju dramatyzm starcie tych dwóch sposobów przedstawiania natury. Z jednej strony krajobraz jest monotonny, senny, szary, ukazany w pastelowych, niewyraźnych kolorach oraz przedstawionych z pewną dozą lenistwa, z drugiej natomiast strony co jakiś czas narrator przedstawia krwiste, czerwone promienie słoneczne, które burzą ten sielankowy senny klimat, ostro oświetlając zaciemnione jeszcze przez coraz słabiej panującą noc drzewa. Te zabiegi mają na celu wprowadzić dynamizm, oraz ukazać radość z powodu budzącej się przyrody.

Motyw czerwonego, krwistego słońca pojawia się również w innej części Chłopów. Po bitwie o las przedstawiono zachodzące słońce. Jednak opis ten różnił się od powyższego. W tym fragmencie zachód był symbolem tragedii związanej ze śmiercią wielu ludzkich istnień. Autor w ekspresjonistyczny i energiczny sposób opisuje słońce, jednak obraz zachodu ma na celu oddanie dramatu jaki spotkał chłopów w wyniku przegranej walki. Opis przejawia subiektywne odczucia zarówno narratora, który na równi z bohaterami przeżywa poprzedzające zachód słońca wydarzenia, jak i również odczucia samych chłopów. bezpośrednich uczestników owych walk. Opis ten, w znaczący sposób więc różni się od obrazu wschodzącego słońca we fragmencie opisującym poranek. Ten drugi bowiem jest radosny, beztroski. Co prawda również jest wynikiem subiektywnych radosnych odczuć narratora, bowiem wiosna w życiu chłopów jest jedną z najlepszych i przysparzających najwięcej dobrobytu porą roku, to jednak są to odczucia zgoła odmienne, a wręcz kontrastowe. Opisy różnią się także pod względem efektu zaskoczenia. Nadejście zachodu słońca dla chłopów pojawiło się znienacka, nikt nie wyczekiwał tego wydarzenia, natomiast w opisie poranka narrator wprowadza pewne napięcie w oczekiwaniu na wschód słońca, bowiem jest ono wypatrywane i potrzebne by rozpocząć pracę, by rozpocząć nowy dzień.

Poranek, który z sennego, szarego klimatu przeistacza się w radosny, żywy oraz kolorowy bezpośrednio oddziałuje na faunę. W dynamiczny sposób opisany jest głos skowronka, który nagle ?wystrzela? z głuchej ciszy. Zaczyna radośnie trzepotać skrzydłami. W jego ślady podążają i inne ptaki. Świat zwierząt również wydaje się cieszyć z nowego budzącego się do życia dnia. By podkreślić błogość i radość oraz znaczenie owego wybudzenia się ze snu ptaków zastosowane zostały hiperbole min. ?iż w onej świętej cichości wschodów rozdzwaniał (głos skowronka) się na cały świat?. Narrator tym zabiegiem podkreśla oraz wyolbrzymia cały fakt śpiewu ptaków, by pokazać również swe subiektywne odczucia dotyczące poranka, który jest dla niego jak i dla chłopów czymś wyjątkowym, a szczególnie w okresie wiosennym.

Idąc dalej tym tropem można wywnioskować, że poranek jest symbolem budzenia się do życia, radości oraz młodości. Jest niejako symbolem dobrobytu oraz sielanki. Noc natomiast przedstawia melancholie, smutek oraz ciemność. Porę, w której świat zamiera. Jednak codziennie poranek, dzień zwalcza noc. Podobnie jak walka dobra ze złem. Opisy dnia i nocy są lekkie, nieuchwytne, oddziałują na zmysły oraz duchowość, charakteryzują się również licznymi metaforami, można więc powiedzieć, że w przedstawionym fragmencie widoczna jest również i trzecia technika jaką zastosowano by zobrazować świt, jest nią symbolizm. Łączy on również i elementy religijne, bowiem opis przyrody bardzo często porównywany jest z obrządkami religijnymi czy boskimi postaciami min.: ?(słońce) gorejące, ciepłe kiej to święte oko miłosierdzia Pańskiego, brało we władną i słodką moc panowanie nad światem?. Świadczy to o wysokiej religijności mieszkańców wsi, narrator w ten sposób pokazuje, że religia była nieodłącznym elementem życia wiejskiego. Dla chłopów była ona wykładnią całego życia. Podobnie zresztą jak i przyroda opisywana w tym fragmencie. Życie chłopów bowiem dzieliło się na cztery okresy w roku zależne od pór roku. To właśnie natura i jej nieustanny cykl wyznaczały harmonogram dnia chłopskiego. Przyroda miała nawet wpływ na samopoczucie mieszkańców, to właśnie na wiosnę ludności wiejskiej zaczęło się wreszcie układać w życiu. Nawet brak rąk do pracy, wynikający z aresztowania większości mężczyzn i niemożność obsiania pól nie wytrącały mieszkańców z dobrego samopoczucia. Pokazuje to jak bardzo człowiek zależny jest od natury. Między innymi również i to jest symbolem cykliczności i życia ludzkiego, bardzo podobnego do cyklów przyrody. Dzięki wielu metaforom pokazywany jest także i ogrom przyrody, która choć ludziom wydaje się inaczej, rządzi ludzkim życiem. Wyrażone jest to min dzięki takim metaforom jak: ?złocistą i rozgorzałą ogniami patynę wynosiły Boże niewidzialne ręce nad sennymi ziemicami?, ten środek artystyczny nie dość, że ukazuje w pełni potęgę przyrody to również pokazuje, że nawet i ona nie jest niezależna, bowiem to Bóg sprawuje nad wszystkim pieczę. Znów widać jak nieodłącznym i ważnym elementem życia na wsi była religia.

W powieści Reymont. używany jest język stylizowany na gwarę chłopską. Toteż dzięki temu wydaje się, że narrator jest jednym z mieszkańców owej wsi. Zyskuje również dzięki temu większą wiarygodność ukazując różne obrządki w codziennym harmonogramie chłopów poprzez używanie gwary. W analizowanym fragmencie język także ma cechy dialektyzacji, wprowadzając czytelnika w klimat prawdziwej polskiej wsi. W Młodej Polsce dość często występowała stylizacja języka min. używana jest przez Żeromskiego w swoich dziełach. W prezentowanym fragmencie widać również wiele technik literackich: symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm, które bezsprzecznie były najpopularniejsze w okresie la belle epoque, stosowane natomiast w dziele Reymont. urozmaicają opisy, ukazują również wielowymiarowość życia chłopskiego jak i opisywanej przyrody. Pokazują klimat jaki panował na wsi, oraz zależności między mieszkańcami, u których występował model rodziny patriarchalnej z stojącym ojcem na czele całej famili. Przyroda natomiast ilustrowana jest jako wyznacznik całego chłopskiego życia, a techniki ukazania owej natury stawiają ją niemal na równie z innymi bohaterami. Bogactwo środków wyrazu nie tyle urozmaicają dzieło Reymonta, ale również wprowadzają czytelnika w świat chłopskiego życia, dają możliwość kontemplowania razem z narratorem opisywanej przyrody oraz pozwalają na refleksję nad przedstawionym światem.

Odrodzenie to epoka w dziejach kultury, w której “odrodziło się” życie ludzkie w najważniejszych jego przejawach oraz nastąpił “złoty wiek” rozwoju literatury.Literatura renesansowa ukształtowana w opozycji do średniowiecza, według wzorów przejętych z kultury antycznej, była wynikiem ewolucji zapoczątkowanej w średniowieczu (motyw odnowy życia ludzkiego w twórczości Dantego).W jej rozwoju zarysowały się dwa nurty – renesansowy oraz kontynuujący tradycje średniowieczne, nie zawsze sprzeczne z nowymi, rodzącymi się ideałami XV i XVI wieku, których przykładem może być kult rycerstwa czy też realistyczna obserwacja codzienności. Elementem scalającym różnorodne zjawiska była przejawiająca się w nich myśl humanistyczna, kierująca zainteresowania na doczesne sprawy ludzkie i kreująca nowy, oparty na koncepcjach antycznych, ideał piękna.Renesans jest prądem obejmującym sumę objawów nowożytnych przemian w rozmaitych dziedzinach życia, ideologii, sztuki. Ogarnia swym zakresem wszystko to, co wyraża protest przeciw średniowiecznym ograniczeniom myśli ludzkiej. Tworzy nowożytny, antyfeudalny program przekształcenia świata i świadomości człowieka.Ideał człowieka, jako istoty twórczej, kształtującej siebie i otaczający go świat – zdeterminował koncepcję języka, który stał się świadectwem samodzielnej myśli ludzkiej oraz literatury, mającej odtwarzać zachowanie i przeżycia człowieka, otaczającą go rzeczywistość w której się znajduje oraz naturę.Literatura miała zbliżyć się do człowieka, być bardziej utylitarna, a więc jeśli miała spełnić swoją rolę na szeroką, ogólnospołeczną skalę musiała stać się literaturą narodową, pisaną w języku ojczystym, stanowiąc nową formę kształtowania myśli patriotycznej i oddziaływania na człowieka.Pionierami twórczości w języku polskim byli początkowo pisarze ze środowiska mieszczańskiego, tacy jak Jan z Koszyczek, B. Opeć, S. Gąsiorek, wyrażający niekiedy treści plebejskie i antyklerykalne (Biernat z Lublina). Istotny wpływ na rozwój i powszechne uznanie literatury polskiej miała walka szlachty o tzw. egzekucję praw. Dążenia szlacheckie znalazły bezpośredni wyraz w twórczości Mikołaja Reja, będącego pierwszym epikiem i moralistą stanu szlacheckiego (“Zwierciadło”). Najwybitniejszym reprezentantem epoki był Jan Kochanowski. Bez przesady można stwierdzić, że wyniósł on poezję polską na szczyty artyzmu, mistrzowsko łącząc ideały sztuki antycznej z problematykąfilozoficzno-moralną, czego wyrazem mogą być chociażby “Treny”, a także z patriotyzmem i poczuciem obywatelskim w “Odprawie posłów greckich”. Krytycyzmem społecznym i rodzajowością realizmu wyróżniali się Sz. Szymonowic i S. Klonowic. W walce o reformę państwa powstała obfita literatura polityczna, zarówno łacińska, jak i polska (S. Orzechowski, M. Kromer). Światowy rozgłos zyskało łacińskie dzieło A. Frycza Modrzewskiego “O poprawie Rzeczypospolitej”. W rozwoju literatury rodzimej ważną rolę odegrała reformacja, czyli ruch religijno-społeczny, który doprowadził do powstania niezależnych od papiestwa kościołów protestanckich. Podłożem tego ruchu była narastająca w społeczeństwach europejskich opozycja wobec “skostnienia” i formalizacji życia religijnego w kościele katolickim, nadużyć hierarchii kościelnej, jak również protest przeciwko bogaceniu się duchownych feudałów. Z kolei w kontrreformacji, czyli literaturze “zrodzonej z ducha” czołowe miejsce zajmuje traktat polityczny Piotra Skargi “Kazania sejmowe”. Widząc szeroki udział szeroko pojętej sztuki literackiej w oddziaływaniu na społeczeństwo i na kształtowanie patriotycznej postawy obywatelskiej, wynikającej z zatroskania o losy ojczyzny, chciałbym przedstawić ogólne nurty w literaturze narodowej i cele jej stawiane przez poszczególnych twórców, co pozwoli wyciągnąć ostateczny wniosek, czy i na jak wielką skalę literatura okresu renesansu była odzwierciedleniem zawartej w temacie pracy “troski o losy ojczyzny” i w jakim stopniu zadanie swoje spełniła. Jednym z pierwszych poetów odrodzeniowych był Jan z Wiślicy (1485-1520). Uczcił on stuletnią rocznicę zwycięstwa pod Grunwaldem obszernym poematem pt. “Bellum Prutenum” (“Wojna pruska”). Jego zamierzenia miały charakter dydaktyczny, wychowawczy – poecie zależało na tym, aby młodym czytelnikom przypomnieć świetne zwycięstwo przodków. Na tle jego utworów plastycznie rysuje się indywidualność poetycka Mikołaja Hussowskiego (ok. 1480 – 1533). Cenił on posłannictwo poety, rozumiał dobrze rolę poezji w życiu kulturalnym narodu i dlatego w liście do królowej Bony sugerował, aby król objął opieką poetów. Z jego twórczości należy wymienić, poza głównym utworem “Pieśni o żubrze”, także wiersz z okazji zwycięstwa nad Turkami odniesionego pod Trembowlą w 1524 r. Poeta pisał swój utwór na gorąco, pod bezpośrednim wrażeniem odniesionego zwycięstwa, nie posługiwał się więc mitologią, nie cytował autorów starożytnych, natomiast nie szczędził słów dla przedstawienia okrucieństwa wojny i niedoli ludzi, którzy doświadczają na sobie jej skutków. Wymownie opisywał bohaterstwo walczących, podkreślał determinację chłopów, którzy opuścili leśne kryjówki, aby razem z rycerstwem stawić czoło nieprzyjacielowi. Inaczej zupełnie przedstawia się sylwetka poety Andrzeja Krzyckiego (1482-1537). Był on przede wszystkim politykiem, dyplomatą, a twórczość poetycką “uprawiał” na marginesie działalności dworskiej i politycznej. Forma i treść jego wierszy jest niezwykle różnorodna. Z wierszy politycznych najciekawsza jest “Skarga Religii i Rzeczypospolitej” (“Religionis et Reipublicae quaerimonia”). Rzeczpospolita skarży się na obywateli , którzy lekceważą swoje obowiązki, nie szanują praw, nie dbają o obronę granic, troszczą się tylko o własne korzyści. Spośród poetów polsko-łacińskich pierwszej połowy XVI wieku najwybitniejszym był Klemens Janicki (1516-1543) zarówno ze względu na wysoki poziom artystyczny dorobku, jak różnorodność tematyki, a przede wszystkim głęboki liryzm, którym przepojone są jego utwory. Poeta studiował we Włoszech w Padwie, gdzie pobyt stał się dla niego źródłem nowych natchnień – powstały wtedy utwory sławiące piękno ziemi włoskiej, a jednocześnie wyrażające synowskie przywiązanie do dalekiej Polski. Janicki to poeta, dla którego twórczość literacka była jedynym celem. Liryk zagłębiony we własne przeżycia, chory i dręczony przeczuciem bliskiej śmierci, najchętniej pisał elegie. W jednej z nich, w elegii “Do Stanisława Sprowskiego” poeta opisuje swą radość z powodu pobytu w Italii, lecz urzeczony pięknem włoskiego nieba subtelnie rozgranicza podziw dla tych cudów od synowskiego przywiązania do ziemi rodzinnej:

“Włochy podziwiam, ziemię swą wielbię, miłuję,

Owych chwyta mnie podziw, do tej miłość czuję.

Italia więzi czarem, ojczyzna praw siłą

Tamta daje gościnę, ta zaś strzechę miłą.”

Uczuciom patriotycznym dawał wyraz Janicki także w wierszach politycznych (odezwie “Do polskich magnatów”, “Skardze Rzeczypospolitej”). Egoizm magnatów dbających o własne, rodowe interesy niepokoił go na równi z lekkomyślnością szlachty zaniedbującej swe obywatelskie obowiązki, przestrzegał przed skutkami prywaty, życia nad stan, lekceważenia dawnych obyczajów. Był głęboko przekonany, że poeta twórczością służy ojczyźnie i starał się tę służbę godnie pełnić. Jednocześnie z poezją polsko-łacińską rozwija się twórczość w języku narodowym. Były to przeważnie przekłady przeznaczone dla coraz liczniejszych rzesz czytelników, ludzi mało wykształconych, ale spragnionym kontaktu z literaturą. Renesansowe dążenie do rozwoju języka narodowego, charakterystyczne dla tamtych czasów zrozumienie roli narodowej kultury znalazło wymowny wyraz w dedykacjach i przedmowach wydawanych książek. Trudno było zaspokoić potrzeby czytelnicze nowymi, oryginalnymi dziełami, korzystano więc z przekładów, których dokonywali bakałarze krakowscy. Sięgano głównie po teksty średniowieczne, tłumaczono żywoty świętych, lecz nie ograniczano się do tematyki religijnej – drukowano też przekłady i przeróbki utworów świeckich i średniowiecznych powieści. Jedną z bardziej znanych i popularnych utworów był “Marchołt”, tłumaczony z języka łacińskiego przez utalentowanego i zasłużonego tłumacza Jana z Koszyczek. Wśród pierwszych twórców literatury narodowej ważne miejsce zajmuje Biernat z Lublina (ok. 1465 – ok. 1529), jedna z najciekawszych postaci wczesnego renesansu w Polsce. W 1513 r. ukazała się pierwsza drukowana książka polska pt. “Raj duszny”. Jest to zbiór modlitw tłumaczonych przez Biernata z łaciny, więc jego dużą zasługą jest to, że łaciński modlitewnik zastąpił polskim. Głównym dziełem Biernata jest “Żywot Ezopa Fryga mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego” (1522). Ezop – niewolnik – posiada wiele cech wspólnych z Marchołtem i Sowiźrzałem, lecz góruje nad nimi większą świadomością społeczną. Do “Żywota…” jest dodanych ponad dwieście przypowieści. Biernat wykorzystał średniowieczne bajki łacińskie, tak więc stał się pierwszym polskim bajkopisarzem. Dydaktyczny charakter tego gatunku zdecydował o jego strukturze – każda, dłuższa lub krótsza relacja wydarzenia opatrzona zostaje morałem poprzedzającym lub zamykającym tekst. Wyrażanie myśli w postaci bajek ułatwiło autorowi wypowiadanie poglądów śmiałych, krytycznych, godzących w utarte myślowe schematy, demaskujących obłudę i zakłamanie, kwestionujących słuszność istniejących układów społecznych. Biernat często występował jako humanista, protestował przeciwko karze śmierci i przymusowi religijnemu. Polityczna walka szlachty o reformy państwa toczyła się nie tylko na sejmach, ale wyszła poza szeregi poselskie i objęła szerokie kręgispołeczeństwa. Toczono spory i dyskusje także za pomocą ówczesnego piśmiennictwa – powstawały broszury, traktaty, satyry i dowcipy. Jedne tłumaczyły i przekonywały, drugie ośmieszały i kompromitowały przeciwników. Wśród tych tak bardzo różnych pism, zarówno pod względem ideowym, jak i literackim, znajdowało się wiele mądrych, głębokich, podyktowanych serdeczną troską o losy ojczyzny i jej obywateli, zdumiewające siłą argumentów i trafnością osądów. Najwyższy poziom osiągnęły dzieła Andrzeja Frycza Modrzewskiego (1503-1572), one bowiem wprowadzają czytelnika w sprawy najbardziej istotne, palące, często bolesne, ukazują skomplikowany splot problemów i ich złożoność. Modrzewski, zastanawiając się nad “poprawą Rzeczypospolitej”, stworzył program reform, który nie będąc programem przeciętnego szlachcica XVI wieku, nie znalazł w masach szlacheckich zrozumienia i poparcia, ale stanowi najwyższe osiągnięcie polskiej myśli politycznej w dobie renesansu. Uderza on żarliwością patriotyzmu, siłą przekonywania i śmiałością koncepcji. Poglądy swoje wyraził przede wszystkim w czterech mowach “O karze za mężobójstwo” i głównym dziele “O poprawie Rzeczypospolitej”. Modrzewski głosił, że państwo powinno obywatelom zapewnić opiekę prawną, zabezpieczyć ich przed krzywdą i wyzyskiem. Szczególnie dużo miejsca poświęcił zagadnieniu prawodawstwa – domagał się równości wszystkich obywateli wobec prawa sądowego. Funkcję państwa widział Frycz na sposób nowoczesny i żądał od niego kontroli różnych dziedzin życia. Na szczególną uwagę zasługuje pogląd pisarza na władzę królewską – domaga się jej wzmocnienia, aby ukrócić samowolę feudałów, ale jednocześnie podkreśla, że król w Polsce jest powoływany z woli obywateli. Żąda też ograniczenia wpływu duchowieństwa na szkoły i nauczanie, udostępnienia nauki młodzieży męskiej wszystkich stanów. Potępia w sposób zdecydowany wojnę zaczepną, niesprawiedliwą, natomiast uważa, że walka w obronie zagrożonej ojczyzny jest jednym z najszczytniejszych obowiązków obywatela. Drugim obok A. F. Modrzewskiego wybitnym pisarzem politycznym XVI wieku był Stanisław Orzechowski (1513-1566). Pobyt w stolicy papiestwa, gdzie studiował, odegrał znaczną rolę w jego życiu – z wcześniejszych protestanckich sympatii pozostało jedynie przekonanie o konieczności reform w Kościele, zwłaszcza zniesieniu celibatu. Dyskusje polityczne i religijne pociągają go, toteż już w 1543 roku drukuje pierwsze pisma. Są to tzw. “Turcyki” – dwie łacińskie broszury poświęcone zagadnieniom niebezpieczeństwa tureckiego i konieczności udziału Polski w antytureckiej kampanii. Najważniejsze pisma polityczne powstały w okresie dwóch ważnych sejmów egzekucyjnych: piotrkowskiego (1562/63) i warszawskiego (1563/64). Należą do nich “Rozmowa albo Dialog około egzekucjej Polskiej Korony” oraz “Quincunx, to jest Wzór Korony Polskiej na cynku wystawiony”. Kolejny z twórców literackich okresu renesansu – Mikołaj Rej (1505-1569) – należy do tych pisarzy XVI w., którzy twórczość w języku narodowym uważali za swój obywatelski obowiązek. Przekonany o potrzebie rozwoju literatury narodowej i doskonaleniu narodowego języka, napisał wiele dzieł, poruszając w nich zagadnienia polityczne, społeczne, religijne i obyczajowe, zawsze zatroskany o wychowawcze oddziaływanie na czytelnika. Z pierwszych większych utworów Rej. w całości przetrwały do naszych czasów jedynie dwa dialogi: “Lwa z Kotem” i “Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem”. W pierwszym z nich zwierzęta rozmawiają “o swobodzie a o niewoli” i rzecz całą kończy konkluzja:
“Non bene pro toto libertas venditur auro”

(“Nie warto sprzedać wolności nawet za wszystko złoto”)

“Krótka rozprawa…” była pomyślana jako broszura polityczna popularyzująca aktualne problemy ówczesnych sejmików i sejmów. Rej wybrał popularną formę dialogu, często stosowaną w publicystyce renesansowej, bo ułatwiającą przekonywanie czytelnika. Każda z trzech osób dialogu ma swoje racje, a sukces Rej. jako ideologa polega na tym, że opowiadając się po stronie koniecznych reform, dostrzegał złożoność problematyki i umiał ją przedstawić unikając łatwych uproszczeń. Ze wszystkich utworów Mikołaja Reja największą popularność u potomnych, a szczególnie u czytelników XIX wieku, zyskał “Żywot człowieka poczciwego”. O tej popularności zadecydował żywy, plastyczny obraz życia obyczajowego szlachty polskiej drugiej połowy XVI wieku. Twórczość jednego z najwybitniejszych poetów epoki odrodzenia Jana Kochanowskiego (1530-1584) stała się najpełniejszą syntezą nowożytnych, przełomowych dążeń epoki renesansu w dziedzinie literatury. Kochanowski wybiegał ponad horyzonty swej epoki, w najważniejszych swoich dziełach zamknął wartości, które nie dadzą się objaśnić wyłącznie historycznie. Chciałbym zwrócić uwagę jednak jedynie na część jego twórczości, która w sposób oczywisty da się zaliczyć do grupy twórczości narodowej i patriotycznej, abstrahując zupełnie od niezaprzeczalnego faktu, że cała jego bogata twórczość przesiąknięta jest w niezwykły sposób wartościami narodowymi, z których wypływa patriotyzm poety i jego zatroskanie o losy ojczyzny. Nurt twórczości okolicznościowo-politycznej pozwala odczytać stanowisko poety wobec głównych problemów epoki: wobec programu egzekucji praw i reformy Kościoła, wobec sprawy wojny i pokoju, obrony granic i stosunku do narodów ościennych. Kochanowski krytykuje ujemne przejawy życia społecznego. Typowymi utworami tego rodzaju są dwa wczesne poematy: “Zgoda” (1562) i “Satyr” (1564). W pierwszym alegoryczna postać Zgody wygłasza apel do powaśnionych obywateli – o jedność w wielkim dziele naprawy Rzeczypospolitej, przy czym szczególnie niepokoją poetę podziały wyznaniowe:
“Więc jako w wierze, tak i w Pospolitej Rzeczy,

Każdy swą porze, każdy swoje ma na pieczy,

A dobro pospolite prze wnętrzną niezgodę

Odnosi ciężką żałość i okrutną szkodę.”

W 1578 ukazała się w Warszawie w druku “Odprawa posłów greckich”. Próbując sił na polu tragedii renesansowej Kochanowski podjął ambitne zadanie literackie. Utwór ten stanowi dokument zainteresowań poety światem kultury greckiej, lecz jednocześnie stawia problem aktualny i żywo obchodzący ludzi odrodzenia. Jest to problem wzajemnego stosunku moralności obywateli i potęgi państwa, problem obowiązków nakładanych na człowieka przez sytuację historyczną, konfliktu między interesem jednostkowym a ogólnym. Epoka renesansu przyniosła wybitne osiągnięcia niemal w każdej dziedzinie życia kulturalnego. Skromne początki twórczości literackiej w języku polskim z okresu średniowiecza uzyskały świetne rozwinięcie w działalności pisarzy renesansowych. Nie był to jednak tylko rozwój żywiołowy. Ludzi renesansu odróżniała od innych epok pełna świadomość znaczenia ich własnej twórczości – realizowali oni świadomie ukształtowany program. Zarówno stwierdzenie Mikołaja Reja “(…) iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”, jak dumne wyznanie Kochanowskiego z Muzy : “Sobie śpiewam a Muzom (…)”, dają świadectwo temu programowi, wyrażają go i manifestują niezależnie od indywidualnych różnic w sposobie realizacji. Różnorodne odmiany i rodzaje piśmiennictwa służyły walce ludzi z okresu odrodzenia o przebudowę świadomości człowieka. Świeckie i humanistyczne treści przedostawały się do takich gatunków i utworów, które do tej pory nasycone były treściami religijnymi. Pieśń i fraszka, elegia i dialog, utwory parenetyczne, ukazujące idealny wizerunek człowieka określonego stanu i dramat humanistyczny tworzyły nową wizję świata, kreśliły nowy ideał człowieka, aprobowały uroki życia ziemskiego lub postulowały jego przemianę. Nie sposób też nie docenić roli literatury renesansowej, jako nośnika treści narodowych, patriotycznych, budzących w ludziach nowe spojrzenie na rzeczywistość, nakłaniających do większego zaangażowania w formowanie nowego kształtu Rzeczypospolitej. Literatura żywo reagowała na wydarzenia polityczne, służyła walce politycznej szlachty o władzę i reformy w państwie. Rej, Kochanowski, Frycz Modrzewski to trzy czołowe sylwetki pisarzy renesansowych. Mikołaj Rej odegrał rolę pioniera, zapoczątkował wątki, które następnie przetworzył i rozwinął Kochanowski tworząc z nich nowe jakości. Na tle publicystyki związanej z walką o egzekucję praw szczególne miejsce zajął A. F. Modrzewski, “ojciec polskiej myśli demokratycznej”, propagator równości ludzi wobec prawa, przenikliwy krytyk współczesnego stanu praw, obyczajów i instytucji społecznych. Reasumując, należy z całą pewnością stwierdzić, że literatura okresu odrodzenia zajęła wzniosłe miejsce w całokształcie formowania nowego kształtu Polski. Twórcy tego okresu jako pierwsi rozpoczęli wielką i ważną “kampanię” na rzecz kształtowania dojrzałości politycznej i społecznej obywateli, starali się dotrzeć do jak najszerszego kręgu odbiorców poprzez nacjonalizację językową swojej twórczości i na pewno spełnili swoją rolę bardzo efektywnie, tworząc podwalinę dla nowej formy literatury następnych epok historycznych – literatury dojrzałej, odpowiedzialnej za swoje posłannictwo, której znaczenia nie wolno nam przecenić.

2.Styl życia rodziny i jej moralność w świetle „Moralności pani Dluskiej”
Pani Dulska szczyci się tym, że pochodzi z rodziny z tradycjami. W swoim domu jest właściwie głową rodziny – rządzi domownikami, sama decyduje o tym, co jest dla nich słuszne. Podporządkowuje sobie całkowicie męża. Wydziela mu pieniądze, nakazuje mu spacerować wokół stołu, by zawsze mieć go na oku. Bardzo dba o dobry obraz swojej rodziny w oczach postronnych osób. Takiego postępowania chce nauczyć również własne dzieci.Jej syn – Zbyszek próbuje się wyzwolić spod jej władzy. Nie chce być obłudnym i zakłamanym mieszczuchem. Niestety wybiera złą drogę do wyzwolenia. Prowadzi hulaszcze życie, by zrobić na złość matce. Uwodzi młodą służącą – Hankę. Nie wie, że matka celowo ją zatrudniła, by syn nie szukał kochanek poza domem. Dulska chce w ten sposób mieć nad nim kontrolę. Gdy sprawy posuwają się za daleko i Hanka zachodzi w ciążę, Zbyszek ulega namowom Juliasiewiczowej i wyrzeka się kochanki. Myśli tylko o sobie. Mieszczańskie zakłamanie jest zbyt głęboko zakorzenione w psychice Zbyszka. Dulska jest skąpa i chciwa. Dla pieniędzy jest w stanie bardzo wiele zrobić. Nie przeszkadza jej fakt, że w jej kamienicy mieszka dama lekkich obyczajów, gdyż płaci ona wysoki czynsz. Jednocześnie Dulska jest do tego stopnia bezduszna, że wymawia mieszkanie kobiecie, która podjęła nieudaną próbę samobójczą po tym, jak mąż ją zdradził. Wszystkie wady swej matki odziedziczyła Hesia. Jest zarozumiała i arogancka. Wynosi się ponad innych. Myśli tylko o własnej wygodzie. Jest nieczuła na ludzką krzywdę. Chce szybko się usamodzielnić. Wzorem niezależności i dojrzałości jest dla niej hulaszczy tryb życia Zbyszka.. Z kolei jej siostra – Mela ma zupełnie inny charakter. Jest wrażliwą dziewczynką. Bardzo przejmuje się losem Hanki. Jest niewinna i delikatna. Naiwnie wierzy w dobre intencje Zbyszka. Nie dostrzega obłudy i fałszu swej matki. Nie jest świadoma tego, że jej najbliżsi wyrządzają innym krzywdę. Przez swą naiwność nieświadomie godzi się na taki stan rzeczy. Dulscy są przedstawicielami zakłamanych, obłudnych mieszczan. Żyją na pokaz, starannie ukrywając przed innymi swe wady. Głową tej rodziny jest egoistyczna, chciwa materialistka – Aniela Dulska. Pod sztandarem mieszczańskiej moralności krzywdzi uczciwych ludzi. Jest zepsuta i zakłamana i w tej atmosferze wychowuje swe dzieci. Podporządkowuje sobie całkowicie wszystkich domowników. Decyduje o ich postępowaniu.

3. Najważniejsze wartości w życiu Tomasz Judyma
Zdaje on sobie sprawę z tego, że nędza i brud sprzyjają chorobom i dlatego nie chce leczyć skutków, ale likwidować przyczyny. Jego zamiary są oczywiście słuszne, więc przedstawia je warszawskim lekarzom, lecz jego referat spotyka się ze śmiechem, pogardą, a nawet oburzeniem słuchaczy. Otwiera własną praktykę, co kończy się niepowodzeniem. Jednak nie załamuje się i wyjeżdża do uzdrowiska Cisy, gdzie pracuje jako lekarz. Zakłada nawet mały szpital. Nikt nie czyni mu przeszkód w jego działalności, ale ostatecznie dochodzi do konfliktu, gdy Judym żąda zlikwidowania stawów rybnych, które zamulają potok – jedyne źródło wody pitnej dla mieszkańców wsi. Rozpoczyna się kolejny etap jego życia – praca lekarza zakładowego przy kopalni „Sykstus” w Sosnowcu, gdzie poznaje niezwykle trudne warunki pracy górników. Postanawia z tym walczyć. Z tego powodu rozstaje się z Joasią, mimo tego, iż darzy ją głębokim uczuciem. Chce jednak wszystkie swoje siły poświęcić potrzebującym. Postawił sobie cel w życiu – pomaganie biednym ludziom, a jako lekarz mógł się w pełni realizować.
4. Joasia Podborska i jej losy, plany, marzenia itp.
Bezdomna. Sierota, po stracie rodziców mieszkała u ciotki w Kielcach. Tam się uczyła, ale nie mogła liczyć na uczucia. Po skończeniu gimnazjum pojechała do Warszawy. Pani Niewadzka zatrudniła ją jako guwernantkę. Bezdomnością jest strata majątku, domu rodzinnegio. Tuła się ona po innych domach. Joanna nie czuje przynależności do żadnej klasy społecznej. Stara majątku, brak akceptacji ze strony ziemiaństwa. Wyobcowana. Jest ona samotna, nikt nie akceptuje jej poglądów (prócz Judyma, który ma poodobne). Widzi ona na świecie zło i stara się z nim walczyć, ale jej zapał jest lekceważony lub traktowany z pobłażliwością. Nie znajduje poplecznika, który by wraz z nią działalność tą kontynuował. Jest bezdomna bo zostaje odtrącona przez Tomasza i traci nadzieję na dom rodzinny. Jej bezdomnością jest emancypacja. Jest to uznawane za niecodzienny przejaw kobiecości. Zakochuje się w Tomaszu Judymie i ma nadzieję na szczęśliwą przyszłość u jego boku. Pragnie go wspierać, pomagać mu, nie boi się trudów, biedy, ciężkiej pracy. Niestety, misja Judyma i jego przekonanie o konieczności samotnej walki staje temu marzeniu na przeszkodzie
5. Moralność, wierzenia i obyczaje mieszkańców „Lipiec” – W.S. Reymont „Chłopi”
Obyczaj przecież decydował nawet o zajmowanych miejscach w kościele w czasie nabożeństwa. że pierwsze ławki najbliżej ołtarza zajmowali najbogatsi i najznamienitsi gospodarze we wsi. Mniej zamożni zajmowali miejsca w tyle kościoła, a tłum parobków, najmitów i komorników cisnął się stojąc w bocznych nawach. Po święcie zmarłych Dzień Zaduszny, Kuba i Witek obchodzą zapomniane groby swoich bliskich i znajomych. Jednak prócz odwiedzin, Kuba i Witek przynoszą na groby okruszyny chleba, które rozsypują na mogiłach. Tymi okruchami posilić się rzekomo mają pokutujące za grzechy chrześcijańskie dusze. Innym pogańskim jeszcze obyczajem, któremu hołdują chłopi w Lipcach jest prastary obrzęd “zamawiania” noworodka. Kiedy po chrzcinach najmłodszego dziecka Hanki goście wracają do domu z kościoła, stara Dominikowa przed wejściem do chaty zabiera od nich dziecko, żeby “zamówić je od złego”. Obchodzi z niemowlakiem dom dookoła, przystając przy każdym rogu w celu wymówienia magicznej formuły. Ma to ustrzec dziecko w życiu przed wszelkim możliwym złem. Szereg obrzędów i obyczajów chłopskich ukazane jest przy okazji zaślubin Macieja Boryny i Jagny Dominikówny. Nim jednak do ślubu doszło, wydarzenie to poprzedzone zostało szeregiem wcześniejszych rytuałów. Mimo że sprawa nieformalnie została przez zainteresowane strony ustalona już dużo wcześniej i wiadomo było, że do ślubu dojdzie, tradycji musiało stać się zadość. Dlatego Maciej posyła zgodnie ze zwyczajem do matki Jagny bogate swaty. Oferta kawalera zostaje przyjęta i może dojść do zaręczyn, które, zgodnie z utartą tradycją, są kolejnym, po swatach, krokiem do ślubnego kobierca.
6. Postawy ludzi, ich moralność oraz skutki działań w opowiadaniu „doktor Piotr”
Nowela Doktor Piotr przedstawia nam pozornie typowego bohatera utworów Żeromskiego na początku drogi życiowej. Piotr Cedzyna decyduje się na pozostawienie ojca i wyjazd z kraju, ponieważ musi spłacić „dług przeklęty”. Chce zwrócić pieniądze, które ojciec wydał na jego wykształcenie, zmniejszywszy uprzednio dniówkę robotnikom. Doktor Piotr, prawdziwy pozytywista, nie może pogodzić się z niesprawiedliwością i pragnie wynagrodzić robotnikom ich krzywdę. Będzie pracował za granicą i wszystko zwróci.
Naprawdę jednak nowela zawiera o wiele więcej problemów, niż tylko prezentacja bohatera. Ciekawą postacią jest jego ojciec, Dominik Cedzyna. To zubożały szlachcic, dla którego najważniejszy w życiu jest syn. To dla niego godzi się pracować u Bijakowskiego. To dla niego godził się na różne upokorzenia, pocieszając się tylko refleksją: „ja i tak pan, ty i tak cham”. To dla niego zmniejszył wynagrodzenie robotnikom. Takich jak on w tym okresie dziejowym, po upadku powstania styczniowego, było sporo: dawni właściciele ziemscy, bez majątków po carskich represjach popowstaniowych, a więc bez środków do życia. Jedyną ich umiejętnością jest pański sposób bycia, umiejętność kierowania ludźmi i zmuszania ich do wysiłku. Te umiejętności starego Cedzyny wykorzystuje Bijakowski. Cedzyna zaś marzy o powrocie syna i o wspólnym gospodarzeniu na roli, którą zdobędą dzięki wykształceniu syna i własnej ciężkiej pracy. W sumie postać sympatyczna. Rozumiemy pobudki jego działania, rozumiemy, że nie ma sobie nić do zarzucenia, ponieważ dla okolicznych chłopów praca nawet za obniżoną dniówkę i tak jest błogosławieństwem, Bijakowski sam mu proponuje taki sposób dorobienia sobie. A że robi to wszystko dla syna, robi bezinteresownie. Rozumiemy, że ten szlachcic jeszcze niedawno wyzyskujący chłopów pańszczyźnianych, nie widzi ludzkiej krzywdy.
Jego syn jest postacią mniej sympatyczną. Jego bezkompromisowość jest odrobinę podejrzana. Przecież od początku nie chciał zostać w kraju. Planował ściągnięcie ojca do Anglii, do Hull. Był człowiekiem nowych czasów, inżynierem–chemikiem, nie dla niego była praca na szlacheckim folwarku, nawet gdyby nie wiem jak kochał ojca. Ale czy go rzeczywiście kochał? Żeromski nie udziela nam jasnej odpowiedzi.
6. Jan Kasprowicz i jego poezja
Jan Kasprowicz (ur. 12 grudnia 1860 w Szymborzu, zm. 1 sierpnia 1926 w Poroninie) – poeta, dramaturg, krytyk i tłumacz; czołowy przedstawiciel Młodej Polski.:
Z chałupy (1887)
Poezje (1889)
Chrystus (1890)
Z chłopskiego zagonu (1891)
Świat się kończy (1891)
Anima lachrymans i inne nowe poezje (1894)
Miłość (1895)
Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach (1898)
Ginącemu światu (1901)
Salve Regina (1902)
Ballada o słoneczniku (1908)
Chwile (1911)
Księga ubogich (1916)
Hymny (1921)
Sita
Od 1870 uczył się w pruskich gimnazjach w Inowrocławiu, Poznaniu, Opolu, Raciborzu w latach 1882-1883, w 1884 otrzymał maturę w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Studiował filozofię i literaturoznawstwo na niemieckich uniwersytetach w Lipsku oraz we Wrocławiu. Podczas studiów uprawiał publicystykę i poezję, współpracując z różnymi polskimi czasopismami. Za działalność w kółkach socjalistycznych był dwukrotnie aresztowany przez pruską policję i osadzony na pół roku w więzieniu. W latach 1921-1922 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza.

7. Obraz nędzy ludzkiego życia w opowiadaniach S. Żeromskiego

„Zmierzch” przedstawia losy małżeństwa Gibałów – Walka i jego żony. Gibała był fornalem na miejscowym dworze, ale został wyrzucony z pracy za kradzież owsa, a ponieważ dziedzic wystawił mu złą opinię, nie mógł nigdzie znaleźć stałej pracy. Małżeństwo żyje więc w skrajnym ubóstwie, z małym dzieckiem, chwytając się każdej możliwości zarobku. Gdy dziedzic traci swój majątek i przychodzi nowy pan, Gibałowie zgłaszają się do pracy przy wywozie torfu z bagna, gdzie chce on zrobić stawy rybne. Ponieważ z początku rządca dał wysokie wynagrodzenie i dużo chłopów chciało u niego pracować, postanowił je zmniejszyć. Walek Gibała rozzłoszczony tym poszedł do karczmy i się upił, a z rana zbił żonę. Tego dnia, podczas pracy, gdy już zmierzchało, Gibałowa obserwując nadchodzącą mgle, w której widzi dziwne kształty, zaczyna martwić się o pozostawione w chacie, bez opieki, małe dziecko. Prosi męża, aby pozwolił jej wrócić do niego, ale Gibała nie puszcza jej gdyż muszą skończyć zaplanowaną robotę. Okazuje jednak „grubiańską dobroć” – sam ładuje swoje taczki i każe tak samo robić żonie, dzięki czemu szybciej wykonają prace i będą mogli wrócić do chaty.

W opowiadaniu „Zapomnienie” Żeromski również przedstawia nam trudną sytuację życiową chłopa. Jest nim Wincenty Obala. Stary, zmizerniały, ubrany w podarte i pocerowane łachmany człowiek, zostaje złapany w lesie, gdy kradnie deski z tartaku. Bardzo ostro traktuje go gajowy Lelewicz. Bije go i kopie z wielką zawziętością i czyni to, chcąc pokazać dziedzicowi, jakim on jest wiernym i oddanym sługą. Dziedzic w czasie rozmowy z Obalą mówi mu, że jeśli nie zapłaci grzywny, to pójdzie do więzienia. Wincenty prosi o łaskę i stwierdza, że nie kradł tych desek z chęci zysku, ale dlatego, że zmarł mu jedyny syn, a on jest na domiar złego wdowcem. Deski te miały być przeznaczone na zrobienie trumny.
Dziedzic sprawdza tę informację, udając się do stodoły, gdzie spoczywają zwłoki młodego Obali. Przed odejściem mówi jednak dalej o karze pieniężnej i o datku na kościół.

8. Postawy bohaterów w powieści „Chłopi”

Antek Boryna to najstarszy syn Macieja, mieszka w ojcowskiej chałupie wraz z żoną Hanką i dwojgiem małych dzieci. W momencie rozpoczęcia powieści jest już człowiekiem dojrzałym i niezwykle ciąży mu to, że ojciec nie chce na niego przepisać gruntu, choć on pracuje tak ciężko. Czuje się wyrobnikiem albo parobkiem, a nie gospodarskim synem. W dalszej części utworu dowiadujemy się o jego romansie z piękną Jagną, przyszłą żoną Macieja – ta sytuacja sprawia, ze konflikt między synem a ojcem pogłębia się, stary Boryna w końcu wyrzuca syna wraz z rodziną z domu – wtedy Antek staje się już prawdziwym wyrobnikiem, który musi walczyć o każdy grosz. Antek to mężczyzna przystojny i postawny. Cechuje się niezwykła siłą, co udowodnił między innymi walcząc z Mateuszem. Młody Boryn ma wiele cech wspólnych z ojcem: upór, dumę, odwagę i hardość. Choć pozornie nie liczy się z opinią innych, to wewnątrz boleśnie odczuwał odrzucenie przez lipiecką gromadę, spowodowane związkiem z piękną macochą. Kolejne nieszczęścia i niepowodzenia powodują w nim ogromną przemianę. Najpierw chorobliwie rozkochany w Jagnie, zapomina o rodzinie, przesiaduje z najgorszymi w karczmie i przepija wszystkie pieniądze. W końcu po pobycie w więzieniu i śmierci ojca dochodzi do wniosku, że jest niezwykle związany z ojcowską ziemią, a normy określające współżycie w gromadzie również okazują się dla niego ważne. Pomimo tego, że wciąż darzył uczuciem Jagnę, nie potrafił przeciwstawić się woli tłumu, żądającego wypędzenia dziewczyny:.Antek odzyskuje poważanie we wsi, akceptuje przyjętą moralność, docenia żonę. Młody Boryny to również człowiek, w którym narodziła się świadomość narodowa i nie boi się jej wyrażać głośno
HANKA – jedna z najwspanialszych postaci w Chłopach. Hanka to córka biednego Bylicy, który mieszka wraz z drugą córką – Weronką, w podupadającej chacie na końcu wsi. Kobieta weszła do rodziny Borynów, za sprawą małżeństwa z Antkiem. Poznajemy ją jako zahukaną, pokorną żonę i matkę dwójki dzieci
Hanka nie jest kobietą zbyt urodziwą, znać na niej ciężką pracę i kolejne ciąże. Nie przeszkadzało jej jednak to, dopóki między nią a Antkiem nie pojawiła się piękna Jagna. Hanka to postać dynamiczna, przechodzi wielką przemianę na kartach powieści. Po tym jak mąż ją zdradził i sponiewierał, jak została wypędzona wraz z nim z Borynowej chałupy i przyszło jej borykać się z prawdziwą nędzą, wykształciła w sobie prawdziwą wolę przetrwania. Uniezależniła się od Antka, który zupełnie przestał troszczyć się o rodzinę. Hanka zawsze bardzo dumna, w chwili rozpaczy umiała się pogodzić z teściem, dostrzec jego dobro. Potem kiedy Antek był w więzieniu, ona troskliwie opiekowała się chorym Boryną i doglądała gospodarki. Okazała się niezwykle mocną kobietą, która nawet tuż po połogu nie spuszczała oczu z gospodarki. Co nie znaczy, ze Hanka nie cierpiała. Miała ku temu wiele powodów: zdrady i pijaństwo męża, bieda, ciągłe kłótnie w domu, ciężka praca, potem jeszcze osadzenia Antka w więzieniu. Hanka raczej się nie skarżyła, powierzała wszelkie cierpienia Jezusowi. Często w samotności modliła się do Boga, prosząc o rozwiązanie problemów, o ulgę. Latem, kiedy jej problemy się już rozwiązały poszła na pielgrzymkę do Częstochowy.
9. Chłopsko – inteligenckie wesele i jego bohaterowie. Co się działo na weselu:

Uczestnicy wesela pojawiają się kolejno po dwie, trzy osoby w izbie przytanecznej i prowadzą między sobą krótkie rozmowy. W dalszych rozmowach między gośćmi weselnymi padają wypowiedzi pod adresem chłopów i inteligencji. Chłopi są silni, zdrowi i chętni do walki, tylko trzeba nimi pokierować. Pod adresem inteligencji padają słowa krytyki. Rachela chce poetyczności i proponuje, by zaprosić na wesele wszystkie dziwy, kwiaty, krzewy, brzęczenie, a Poeta podpowiada, że i chochoła, co też Młodzi Państwo czynią wśród śmiechów i żartów. O północy pojawia się Chochoł, zapowiadający przybycie gości. Widzi go i wypędza z izby mała Isia. Po nim ukazują się kolejno następne zjawy.
Marysi pojawia się Widmo, które chce ją zobaczyć, chce zatańczyć z nią. Po nim Dziennikarzowi objawia się Stańczyk, witając go słowami „Salve bracie” i przeprowadza z nim długą rozmowę. Stańczyk opowiada z kolei o zawieszeniu dzwonu Zygmunta, który kiedyś był symbolem dumy narodowej, a dziś oznajmia tylko wiadomości o pogrzebach. Panu Młodemu ukazuje się Hetman, który mówi że polska to hołota, która chce tylko złota.
Dziadowi ukazuje się Upiór i prosi o wiadro wody, aby się obmyć z krwi, Gospodarzowi objawia się Wernyhora i nakazuje, aby przed świtem rozesłał wici oraz zgromadził uzbrojony lud przed kościołem, gdzie wszyscy mają nadsłuchiwać tętentu od krakowskiego gościńca czy nie nadjeżdża on z Archaniołem. Wernyhora przekazuje Gospodarzowi złoty róg, którego głos ma porwać naród do walki o niepodległość. Gospodarz misję zwołania chłopów do powstania powierza Jaśkowi, wręczając mu złoty róg, który otrzymał od Wernyhory, ale on go zgubił. Wreszcie Gospodarz budzi się, przytomnieje, przypomina sobie Wernyhorę oraz jego polecenia i czeka, a wraz z nim goście weselni i tłum uzbrojony na dziedzińcu. Wszyscy wypatrują znaków i nadsłuchują. Wreszcie słychać tętent. Chochoł, który wszedł za nim do izby, wyjaśnia im, że Janek zgubił róg w momencie, gdy schylał się po czapkę z pawich piór, Bezradny, posłuszny Jasiek wykonuje polecenia Chochoła, który zaczyna grać na skrzypcach. Weselnicy w takt muzyki Chochoła wiodą w milczeniu powolny i monotonny taniec

10. Zjawy i ich przesłanie – „Wesele” Wyspiański

89. Widmo – symbol miłości romantycznej. Narzeczony Marysi, który zmarł na suchoty. Malarz francuski. Jego duch przybył na wesele. Rozpamiętuje chwile gdy byli razem, gdy istniała między nimi jakaś więź. Jest to upostaciowanie wnętrza Marysi. Z jednej strony cieszy się ona z jego przybycia, a z drugiej obawia. Pogodziła się z jego śmiercią. Jest to symbol utraconej miłości. Marysia przypomina sobie te chwile i boi się stabilizacji z mężem. Nie wie czy ma zostać z Wojtkiem,. Wesele sprowokowało ją do tych rozważań. Raz się cieszy z przybycia ukochanego, a raz nie.
Rycerz (Zawisza Czarny)Symbol honoru i patriotyzmu. Jest uosobieniem pragnień poety. Poeta ma odczucie siły. Dekadentyzm, a poeta tęskni do mocy i siły. Rycerz jako symbol mocy, odwagi i zwycięstwa. Zwiastun odrodzenia. Nazywa poetę nędzarzem. Poeta cierpi bo to co tworzy jest odzwierciedleniem ducha czasu. Rycerz przypomina czasy Jagiełły. Poeta ma szansę prowadzenia ludu do walki. Osądzona jest zdegenerowana poezja młodo polska. Poeta nie chce napisać wielkiego dzieła. Poeta nie jest w stanie podołać przywództwu narodu. Rycerz to symbol siły poezji oddziałującej na społeczeństwo.
Upiór – Jakub Szela stanął na czele powstania chłopskiego. Jest cały we krwi, gdyż wielu zabił. Chce się obmyć wodą. Dziad stara się go odpędzić. Upiór jako zimny trup. Dla Szeli ważne są dobra materialne. Przypomina, że bratanie się chłopów i szlachty jest niedorzeczne. Jest symbolem krwawej zemsty na panach.
90. Dzięki ukazaniu scen symbolicznych autor chciał przekazać istotne treści o charakterze społeczno – politycznym dotyczące polskiego społeczeństwa. Wyspiański w tych scenach ukazał wady Polaków oraz ich postępowania, które są przyczyną braku jedności i solidarności w polskim społeczeństwie.

Chochoł rzuca czar na zebranych, budzą się w nich ukryte uczucia. Uosobienia utajnionych pragnień
Stańczyk to symbol mądrości. Głos wewnętrzny dziennikarza.
Hetman Uznawany za symbol zdrady narodowej. Duch hetmana Branickiego, który gardził chłopami. Symbol fałszu, zdrady, magnackiego egoizmu. I to mu zarzuca pan młody.
Wernyhora Ofiarowuje złoty róg gospodarzowi, a Janek go zgubił Przewiduje przyszłość. Zwiastun czynu i niepodległości. Złoty róg to symbol walki narodowo – wyzwoleńczej, on bowiem miał dać sygnał wzywający do powstania,

Także w pliku