Treny Jana Kochanowskiego zapisem ludzkiego bólu oraz świadectwem dramatu mędrca i filozofa

“Treny” Jana Kochanowskiego to cykl dziewiętnastu utworów, które zostały wydane w 1580r w Krakowie. Należą one do poezji funeralnej, są wspomnieniem ojcowskiego cierpienia, bólu, wyrażają rozpacz i żal po śmierci córki ? Urszulki. Dotychczas bohaterami trenów byli ludzie znani, którzy zasłynęli w życiu, jednak Kochanowski złamał tę zasadę i uczynił bohaterem swoje dwuipółletnie dziecko.

W “Trenie IX” podmiot liryczny, utożsamiany z ojcem ,filozofem, poetą zwraca się do Mądrości. Była ona dla niego najważniejszą wartością przez całe życie. Według stoików człowiek kierujący się mądrością nie zna cierpienia, rozpaczy, bólu. Poeta uważał że posiadł stoicką mądrość, jednak i on cierpiał po stracie córki jak zwykły człowiek, który jest bezsilny wobec takich sytuacji życiowych. W trenie została zastosowana ironia, która wyraża zwątpienie w filozofię stoicką oraz w dotychczasowe wartości wyznawane przez poetę.

“Tren X” jest apostrofą do Urszulki. Zrozpaczony ojciec wątpi we wszystko, w istnienie życia po śmierci, potwierdzają to słowa: “Gdziekolwiek jest, jeśliś jest”. Występuje Topos “ubi sunt? ” dotyczący kruchości życia ludzkiego. W utworze zostało zadanych dziewięć pytań retorycznych o to, gdzie znajduje się teraz córka. Poeta szuka wyjaśnienia w religii chrześcijańskiej, zadając pytanie, czy Urszulka znajduje się w niebie pomiędzy aniołami. Odwołuje się do wierzeń starożytnych oraz mitologicznych. Nawiązuje do mitycznych wysp szczęśliwych, gdzie panuje wieczna radość. Wspomniana jest również religia wschodu. Pod koniec “Trenu X” poeta prosi Urszulkę, aby ukazała mu się we śnie lub jako zjawa.

“Tren XI” jest odzwierciedleniem buntu bohatera lirycznego wobec ideałów renesansu. W tym trenie poeta również zadaje pytania retoryczne, które podkreślają zwątpienie w wartości moralne, w opiekę boską oraz w możliwości odkrycia tajemnic życia i śmierci. Słowa podmiotu lirycznego negują wartości renesansu pochodzące z filozofii stoickiej, według niego świat to fraszka, która oznacza marność. Człowiek przeżywający śmierć córki nie ma oparcia w wyznawanej dotychczas wierze i filozofii.

“Tren XIX ” to ostatni utwór cyklu, który ma charakter pocieszający. Utwór ten jest utrzymany w konwencji onirycznej polegającej na ukazaniu rzeczywistości na kształt snu W “Trenie XIX” poeta odnajduje spokój, ukojenie bólu, równowagę duchową . Ukazuje mu się we śnie jego zmarła matka trzymająca na ramionach Urszulkę. Matka informuje Kochanowskiego, że jego córka jest teraz szczęśliwa w niebie i przez śmierć w wieku dwóch i pół lat uniknęła trosk, nieszczęść, chorób. Poucza ona poetę, aby ludzkie rzeczy pokornie przyjmował.

Mądrość i filozofia wyznawane przez Jana Kochanowskiego na nic się nie zdały wobec cierpienia, które dotknęło poetę. Stracił sens życia, gdy Urszulka umarła. Musiał poradzić sobie po ludzku, jak każdy człowiek zmagający się z przeciwnościami losu. Filozofia stoicka miała na celu zdystansować poetę od cierpienia, bólu, pomóc w przyjęciu z pokorą porażki życiowej, lecz było to niemożliwe. Mędrcowi i filozofowi łatwo było mówić o rzeczach trudnych do czasu, gdy nieszczęście dotknęło go osobiście. Ukojenie znalazł w religii chrześcijańskiej, która umocniła sensowność boskiego porządku świata.

Jesteś tu: Renesans